Mắt cận không tự động loại bạn khỏi mọi trường quân đội và công an, nhưng cũng không phải chuyện nhỏ: tiêu chuẩn về mắt là một trong những chỉ tiêu chặt nhất, và mức cận được chấp nhận (nếu có) khác nhau giữa các khối, các trường, các ngành, và thay đổi theo từng năm. Có năm, có trường cho phép thí sinh cận ở mức độ nhất định kèm điều kiện về thị lực sau chỉnh kính; có trường, ngành đòi mắt không kính phải đạt chuẩn cao.
Vì vậy câu trả lời đúng cho từng bạn nằm ở hai chỗ: kết quả khám mắt chuyên khoa của chính bạn, và thông báo tuyển sinh năm hiện hành của trường bạn nhắm tới. Bài này giải thích các khái niệm hay gặp, cách đọc yêu cầu, những gì nên làm từ lớp 11 và những gì tuyệt đối không nên làm.
Thị lực và khúc xạ: hai con số khác nhau
Thị lực. Là khả năng nhìn rõ, đo bằng bảng thị lực ở khoảng cách quy định, từng mắt một, thường ghi theo dạng phân số như 10/10. Khi khám tuyển, thị lực không kính là con số quan trọng; có nơi xét thêm thị lực khi đeo kính đúng độ.
Khúc xạ. Là mức độ mắt hội tụ ánh sáng lệch khỏi bình thường, đo bằng máy hoặc bằng thử kính, ghi bằng đơn vị đi-ốp. Cận thị mang dấu trừ, viễn thị mang dấu cộng, loạn thị có thêm thông số trục. Độ cận cao thường đi kèm thị lực không kính thấp.
Vì sao cần cả hai. Hai người cùng độ cận có thể có thị lực không kính khác nhau đôi chút. Quy định tuyển sinh có thể đặt điều kiện trên cả độ khúc xạ lẫn thị lực, nên bạn cần biết cả hai số của mình từ một cơ sở chuyên khoa mắt.
Phân biệt màu và các vấn đề khác. Ngoài cận, viễn, loạn thị, buổi khám còn có thể xem khả năng phân biệt màu, tình trạng lác, mi mắt, kết mạc, đáy mắt. Một số ngành có yêu cầu riêng về phân biệt màu vì tính chất công việc.
Đọc yêu cầu về mắt trong thông báo tuyển sinh
Phần sức khoẻ trong thông báo tuyển sinh thường có một câu chung về loại sức khoẻ, rồi các câu riêng cho mắt. Những câu riêng này là chỗ người cận cần đọc kỹ từng chữ: nó áp dụng cho trường nào, ngành nào, thí sinh nam hay nữ, và kèm điều kiện gì (mức đi-ốp tối đa, thị lực sau chỉnh kính, cam kết điều trị, có nhận người đã phẫu thuật khúc xạ hay không). Thiếu một điều kiện là không áp dụng được.
Hãy đọc từ văn bản chính thức của Ban Tuyển sinh quân sự Bộ Quốc phòng, của Bộ Công an và trang thông tin tuyển sinh của trường, không đọc qua ảnh chụp truyền tay. Ảnh chụp thường mất phần ghi năm, phần ngoại lệ, hoặc là thông báo của năm trước. Khi còn mơ hồ, ghi câu hỏi cụ thể để hỏi cán bộ tuyển sinh tại cơ quan quân sự hoặc công an nơi bạn đăng ký sơ tuyển.
Một lưu ý nữa: ngưỡng cho phép (nếu có) thường là ngưỡng tối đa để được dự tuyển, không có nghĩa là trường ưu tiên người cận. Người đủ điều kiện vẫn phải đạt mọi chỉ tiêu sức khoẻ khác và cạnh tranh về điểm như mọi thí sinh.
Khám mắt trước kỳ sơ tuyển: nên làm theo thứ tự này
Bạn nên biết rõ tình trạng mắt của mình ít nhất vài tháng trước kỳ sơ tuyển, tốt nhất từ lớp 11. Trình tự gợi ý:
- Đặt lịch khám ở bệnh viện mắt hoặc khoa mắt của bệnh viện, nói rõ bạn cần biết thị lực không kính, độ khúc xạ chính xác của từng mắt.
- Nếu đang đeo kính áp tròng, hỏi trước cần tháo bao lâu trước khi khám để kết quả đúng; kính áp tròng làm thay đổi tạm thời bề mặt giác mạc.
- Với học sinh, bác sĩ có thể cần đo khúc xạ sau khi nhỏ thuốc liệt điều tiết để tránh đo sai độ cận; nghe theo chỉ định.
- Xin bản kết quả ghi rõ các thông số và ngày khám; lưu lại để so sánh sau mỗi lần khám.
- Đối chiếu kết quả với thông báo tuyển sinh năm gần nhất; ghi lại trường, ngành nào có thể phù hợp, trường nào không.
- Khám lại theo hẹn của bác sĩ, thường mỗi sáu tháng đến một năm ở tuổi học sinh, để theo dõi độ cận có tăng hay không.
Kết quả khám trước chỉ để bạn chuẩn bị và chọn trường cho thực tế. Kết luận chính thức vẫn là của hội đồng khám sơ tuyển.
Giữ cho độ cận không tăng thêm trong hai năm cuối cấp
Ở tuổi 16–18, độ cận của nhiều bạn vẫn có thể tăng, nhất là khi học dồn dập. Không ai hứa được độ cận sẽ đứng yên, nhưng các thói quen sau được bác sĩ mắt khuyên phổ biến:
- Đeo kính đúng độ do bác sĩ chỉ định, thay kính khi độ thay đổi; đeo kính sai độ gây mỏi mắt.
- Áp dụng nhịp nghỉ khi học gần: cứ khoảng hai mươi phút, nhìn ra xa vài chục giây.
- Ra ngoài trời ban ngày nhiều hơn; hoạt động ngoài trời gắn với lợi ích cho mắt ở tuổi học sinh, lại kết hợp được với rèn thể lực.
- Ngồi học đủ sáng, giữ khoảng cách mắt với sách vở và màn hình hợp lý.
- Hạn chế dùng điện thoại trong bóng tối trước giờ ngủ.
- Nếu bác sĩ đề nghị các biện pháp kiểm soát cận thị cụ thể, hỏi rõ lợi ích, rủi ro và nói với bác sĩ rằng bạn đang chuẩn bị sơ tuyển để được tư vấn phù hợp.
Những thói quen này tốt cho mắt dù bạn có thi trường lực lượng vũ trang hay không.
Những câu nên hỏi bác sĩ mắt khi đi khám cùng con
Một buổi khám mắt thường diễn ra nhanh, phụ huynh dễ ra về mà quên hỏi điều quan trọng. Chuẩn bị sẵn danh sách câu hỏi giúp bạn nhận được thông tin dùng được cho việc chọn trường:
- Thị lực không kính của từng mắt hiện là bao nhiêu, đo theo cách nào?
- Độ khúc xạ chính xác của từng mắt, có loạn thị không, trục bao nhiêu? Có cần đo lại sau khi nhỏ thuốc liệt điều tiết không?
- So với lần khám trước, độ cận tăng nhanh hay chậm? Với tốc độ đó, một năm nữa có thể thay đổi đến mức nào?
- Mắt có vấn đề nào khác ngoài tật khúc xạ không: lác ẩn, nhược thị, bệnh võng mạc, khả năng phân biệt màu?
- Có biện pháp kiểm soát cận thị nào phù hợp với con ở tuổi này không, lợi ích và rủi ro ra sao?
- Nếu sau này muốn cân nhắc phẫu thuật khúc xạ, cần điều kiện gì và khi nào mới nên bàn?
- Lịch tái khám nên là bao lâu một lần?
Nói rõ với bác sĩ rằng con đang chuẩn bị sơ tuyển vào trường quân đội hoặc công an. Bác sĩ không quyết định thay hội đồng tuyển sinh, nhưng sẽ giải thích kết quả theo hướng giúp gia đình đối chiếu với quy định dễ hơn. Ghi lại câu trả lời ngay tại chỗ, kèm ngày khám, để lần sau so sánh.
Mổ cận và các biện pháp làm thay đổi thị lực: nghĩ cho kỹ
Nhiều gia đình hỏi có nên phẫu thuật khúc xạ (mổ cận) trước kỳ sơ tuyển. Đây là quyết định y khoa, chỉ bác sĩ nhãn khoa đánh giá được bạn có phù hợp hay không. Bác sĩ thường chỉ cân nhắc khi độ cận đã ổn định một thời gian và người bệnh đủ tuổi theo chỉ định; mắt còn đang tăng độ thì mổ xong vẫn có thể cận lại. Phẫu thuật nào cũng có rủi ro và thời gian hồi phục.
Về phía tuyển sinh, quy định có thể có điều khoản riêng về người đã phẫu thuật khúc xạ: có nơi chấp nhận với điều kiện nhất định, có nơi không. Vì vậy trước khi quyết, hãy hỏi cán bộ tuyển sinh về đúng trường bạn nhắm tới, và khai rõ tiền sử phẫu thuật khi khám. Hội đồng có thể nhận ra dấu hiệu phẫu thuật trên giác mạc; giấu đi chỉ đẩy bạn vào thế khó.
Các cách làm thay đổi tạm thời thị lực chỉ để vượt qua buổi đo, hoặc nhờ người khác đo thay, là gian dối. Lực Lượng không hướng dẫn những cách đó. Ngoài nguy cơ bị huỷ kết quả, chúng còn khiến bạn bước vào môi trường huấn luyện với đôi mắt không đáp ứng được yêu cầu thật, và chính bạn là người chịu thiệt.
Tình huống thường gặp và hướng xử lý
Bảng dưới gom một số tình huống về mắt mà học sinh hay hỏi, kèm hướng xử lý ở mức nguyên lý.
| Tình huống | Hướng xử lý |
|---|---|
| Chưa từng khám mắt, thấy nhìn bảng hơi mờ | Đi khám chuyên khoa sớm; có thể chỉ cận nhẹ hoặc loạn thị nhẹ, biết sớm để chọn trường |
| Cận nhẹ, độ ổn định nhiều năm | Đối chiếu ngoại lệ về mắt trong thông báo năm hiện hành; hỏi cán bộ tuyển sinh về trường cụ thể |
| Cận nặng, độ còn tăng | Theo dõi với bác sĩ; cân nhắc trường, ngành không yêu cầu mắt quá chặt hoặc hướng dân sự tương ứng |
| Đeo kính áp tròng hằng ngày | Hỏi thời gian tháo kính trước khi khám; mang theo kính gọng |
| Đã mổ cận | Mang giấy tờ phẫu thuật; hỏi trước quy định của trường; khai rõ khi khám |
| Nghi phân biệt màu kém | Khám chuyên khoa để biết mức độ; một số ngành có yêu cầu riêng về phân biệt màu |
Mọi hướng xử lý trên đều xoay quanh hai việc: biết đúng mắt mình qua khám chuyên khoa, và đọc đúng quy định của năm mình thi.
Nếu mắt không đạt: những lối đi khác
Có bạn gắn bó với ước mơ khoác áo lính từ nhỏ, nên kết luận mắt không đạt là cú sốc. Phụ huynh nên ngồi lại cùng con, xem chỉ tiêu nào không đạt và có trường, ngành nào khác trong cùng khối có tiêu chuẩn mắt phù hợp hơn hay không. Đôi khi cùng một khối, yêu cầu giữa các ngành khác nhau đáng kể.
Ngoài ra còn những con đường liên quan: học các ngành dân sự gần với lĩnh vực mong muốn (luật, an ninh mạng, cứu hộ, kỹ thuật), rồi tìm hiểu cơ hội tuyển dụng vào lực lượng sau này theo quy định hiện hành của từng thời điểm. Những thông tin tuyển dụng đó thay đổi theo năm, nên hãy theo dõi nguồn chính thức.
Quan trọng nhất, đừng vì muốn đạt bằng mọi giá mà chấp nhận những lời mời "lo" kết quả khám mắt. Đó là dấu hiệu lừa đảo quen thuộc, và nên được báo cho cơ quan công an.
Câu hỏi thường gặp
Loạn thị nhẹ có ảnh hưởng tới sơ tuyển không?
Loạn thị cũng là một dạng tật khúc xạ và được tính khi đánh giá chỉ tiêu mắt, thường cùng với thị lực. Mức độ nhẹ hay nặng ảnh hưởng ra sao tuỳ quy định từng năm và từng trường, nên bạn cần khám chuyên khoa để biết thông số rồi đối chiếu với thông báo.
Đeo kính áp tròng đi khám có bị phát hiện không?
Hội đồng thường yêu cầu tháo kính áp tròng để đo thị lực và khúc xạ. Mục đích là đo đúng mắt thật của bạn. Hãy làm theo hướng dẫn, tháo kính đủ thời gian trước buổi khám như bác sĩ khuyên và mang kính gọng đi theo.
Cận mấy độ thì được thi trường quân đội?
Không có một con số cố định cho mọi trường và mọi năm. Một số năm có quy định cho phép người cận ở mức nhất định dự tuyển vào một số trường kèm điều kiện về thị lực sau chỉnh kính. Hãy đọc thông báo tuyển sinh năm hiện hành của Ban Tuyển sinh quân sự Bộ Quốc phòng và của trường bạn định thi.
Con lớp 11 mới cận nhẹ, có nên mổ ngay để kịp sơ tuyển?
Quyết định phẫu thuật thuộc về bác sĩ nhãn khoa dựa trên tuổi, độ ổn định của độ cận và tình trạng giác mạc. Ở tuổi học sinh, độ cận thường còn thay đổi. Gia đình nên đưa con đi khám, hỏi kỹ bác sĩ, đồng thời hỏi quy định tuyển sinh về người đã phẫu thuật trước khi quyết định.
Mắt đạt khi khám nghĩa vụ quân sự thì thi trường có chắc đạt không?
Không chắc chắn. Tiêu chuẩn tuyển sinh vào trường có thể có yêu cầu riêng, và mắt của bạn có thể thay đổi giữa hai lần khám. Hãy coi mỗi lần khám là một lần đánh giá độc lập và kiểm tra mắt lại trước kỳ sơ tuyển.
Có nên đeo kính yếu hơn để mắt quen nhìn không kính?
Không nên tự đeo kính sai độ. Điều đó không chữa được cận, lại gây mỏi mắt, nhức đầu và ảnh hưởng việc học. Hãy đeo kính đúng chỉ định của bác sĩ và hỏi bác sĩ về các biện pháp kiểm soát cận thị phù hợp với bạn.