Đào tạo sĩ quan, cán bộ trình độ đại học từ học sinh tốt nghiệp phổ thông chỉ là cửa vào phổ biến nhất của trường quân đội và trường công an; bên cạnh đó còn có đào tạo cao đẳng, trung cấp, liên thông, đào tạo từ người đã có bằng đại học và đào tạo nâng cao cho cán bộ đang công tác. Mỗi cửa có đối tượng, điều kiện và hướng đi khác nhau.
Bài này giúp học sinh, phụ huynh và cả người đã đi làm hiểu các bậc, các hệ đào tạo ở mức nguyên lý, để không nhầm lẫn khi đọc tin tuyển sinh và chọn được cửa phù hợp với hoàn cảnh của mình. Bậc nào đang tuyển, tuyển ai, điều kiện ra sao đều thay đổi theo từng năm và từng trường, nên luôn đối chiếu với thông báo chính thức của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và của trường.
Vì sao có nhiều bậc đào tạo
Quân đội và công an cần nhiều loại cán bộ với trình độ khác nhau. Sĩ quan chỉ huy, kỹ sư, cán bộ nghiệp vụ cần trình độ đại học. Nhưng bên cạnh đó còn có những vị trí chuyên môn kỹ thuật, nghiệp vụ cụ thể như sửa chữa thiết bị, vận hành khí tài, quản lý kho, nghiệp vụ cơ sở, nơi người làm cần tay nghề vững hơn là kiến thức hàn lâm. Những vị trí này được đào tạo ở trình độ cao đẳng, trung cấp.
Ngoài ra, lực lượng vũ trang cũng cần nâng trình độ cho người đang công tác, tận dụng người đã có bằng đại học dân sự ở những ngành thiếu, và đào tạo cán bộ lãnh đạo, chỉ huy ở cấp cao hơn. Vì vậy, hệ thống trường có nhiều bậc, nhiều hình thức đan xen, khác hẳn hình dung "một kỳ thi vào trường là xong".
Với học sinh phổ thông, cửa chính vẫn là đào tạo đại học chính quy. Nhưng biết các cửa khác giúp bạn có phương án dự phòng, và giúp người đã đi làm hiểu rằng việc vào lực lượng không chỉ có một con đường.
Các bậc, hệ đào tạo thường gặp
Bảng dưới đây tổng hợp ở mức nguyên lý. Tên gọi chính xác, việc có tuyển trong năm hay không và điều kiện chi tiết phải theo văn bản của năm hiện hành.
| Bậc, hệ | Đối tượng thường gặp | Hướng đi sau đào tạo |
|---|---|---|
| Đại học chính quy đào tạo sĩ quan, cán bộ | Học sinh tốt nghiệp phổ thông, quân nhân, chiến sĩ nghĩa vụ đủ điều kiện | Sĩ quan quân đội hoặc cán bộ công an trình độ đại học |
| Cao đẳng, trung cấp | Học sinh, quân nhân, chiến sĩ đủ điều kiện theo từng năm | Quân nhân chuyên nghiệp, nhân viên chuyên môn kỹ thuật, cán bộ nghiệp vụ ở trình độ tương ứng |
| Liên thông lên đại học | Người đã tốt nghiệp cao đẳng, trung cấp trong lực lượng | Nâng trình độ, mở rộng cơ hội phát triển |
| Đào tạo từ người đã có bằng đại học | Người tốt nghiệp đại học dân sự ở những ngành lực lượng cần, theo quy định riêng | Sĩ quan, cán bộ ở chuyên ngành phù hợp |
| Đào tạo nâng cao, sau đại học | Cán bộ, sĩ quan đang công tác | Đảm nhiệm cương vị cao hơn, nghiên cứu, giảng dạy |
Không phải năm nào cũng có đủ các hình thức trên, và không phải trường nào cũng đào tạo mọi bậc. Một số hình thức chỉ dành cho người đang trong lực lượng, không tuyển rộng rãi ra xã hội.
Cao đẳng, trung cấp: cửa vào cho vị trí chuyên môn kỹ thuật
Trong quân đội, đào tạo trình độ cao đẳng, trung cấp thường gắn với quân nhân chuyên nghiệp và nhân viên chuyên môn kỹ thuật: những người trực tiếp vận hành, bảo dưỡng, sửa chữa trang bị, làm các công việc chuyên môn như quân y, hậu cần, thông tin ở cơ sở. Một số trường có chức năng đào tạo các bậc này, bên cạnh các học viện, trường sĩ quan đào tạo đại học. Quân nhân chuyên nghiệp là một loại quân nhân khác với sĩ quan, có chế độ và lộ trình riêng theo quy định.
Trong công an, các trường cao đẳng, trung cấp đào tạo cán bộ ở trình độ tương ứng cho các vị trí nghiệp vụ cơ sở. Tổ chức các cơ sở đào tạo này đã có điều chỉnh qua các giai đoạn, nên trường nào còn tuyển, tuyển đối tượng nào phải xem đề án của năm.
Một điểm cần lưu ý: tuyển sinh các bậc này cũng có sơ tuyển và yêu cầu riêng, không phải "cửa dễ" để vào lực lượng. Học sinh và phụ huynh nên tìm hiểu kỹ đối tượng tuyển, vì có những năm chỉ tuyển từ quân nhân, chiến sĩ đang phục vụ chứ không tuyển trực tiếp từ học sinh phổ thông.
Liên thông và học nâng cao trong lực lượng
Liên thông từ cao đẳng, trung cấp lên đại học. Người đã tốt nghiệp cao đẳng, trung cấp và đang công tác trong lực lượng có thể được xét cử đi học liên thông lên đại học theo quy định và nhu cầu. Đây thường là việc do đơn vị cử đi, không phải tự đăng ký như sinh viên dân sự.
Đào tạo nâng cao cho sĩ quan, cán bộ. Sau một thời gian công tác, sĩ quan, cán bộ có thể được cử đi học ở các học viện để đảm nhận cương vị chỉ huy, quản lý cao hơn. Mỗi cương vị có yêu cầu đào tạo tương ứng.
Đào tạo sau đại học. Các học viện, trường lớn có đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ cho cán bộ làm nghiên cứu, giảng dạy hoặc cần trình độ chuyên sâu. Đối tượng chủ yếu là người đang công tác trong lực lượng.
Ý nghĩa với học sinh. Biết những con đường này giúp bạn hiểu rằng vào trường chỉ là bước đầu. Sự nghiệp trong lực lượng vũ trang gắn với học tập suốt nhiều năm, và cơ hội học tiếp phụ thuộc vào năng lực, kết quả công tác của chính bạn.
Người đã có bằng đại học dân sự có vào lực lượng được không
Đây là câu hỏi của nhiều người đã tốt nghiệp đại học, đi làm một thời gian rồi mới muốn phục vụ trong quân đội hay công an. Câu trả lời ở mức nguyên lý là có những con đường, nhưng không giống thi đại học. Tuỳ thời kỳ, quân đội có thể tổ chức đào tạo sĩ quan từ người đã tốt nghiệp đại học ở những ngành cần thiết; công an có thể tuyển chọn công dân có trình độ đại học ở một số ngành vào lực lượng, hoặc tổ chức đào tạo bổ sung nghiệp vụ cho họ.
Điều kiện thường bao gồm ngành đã học, kết quả học tập, độ tuổi, sức khoẻ, lý lịch chính trị và nhu cầu thực tế của lực lượng ở thời điểm đó. Độ tuổi là giới hạn quan trọng; người càng lớn tuổi càng ít cơ hội.
Nếu bạn đang ở trường hợp này, hãy tìm thông báo tuyển chọn chính thức của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an hoặc liên hệ trực tiếp cơ quan quân sự, công an nơi đăng ký thường trú theo hướng dẫn hiện hành để hỏi. Đừng tin những lời mời "chuyển vào ngành" kèm điều kiện tiền bạc; tuyển chọn chính thức không có khoản phí như vậy.
Chọn cửa nào cho phù hợp: vài tình huống gợi ý
Dưới đây là một số tình huống giả định và hướng tìm hiểu tương ứng. Đây chỉ là gợi ý để bạn biết bắt đầu đọc từ đâu, không thay cho tư vấn của cơ quan tuyển sinh:
- Học sinh lớp 12 học lực khá giỏi, muốn thành sĩ quan hoặc cán bộ công an: tập trung vào kỳ tuyển sinh đại học chính quy, chuẩn bị sơ tuyển từ sớm.
- Học sinh thích công việc kỹ thuật thực hành, học lực trung bình khá: tìm hiểu thêm đào tạo cao đẳng, trung cấp nếu năm đó có tuyển trực tiếp từ học sinh, hoặc con đường đi nghĩa vụ rồi dự thi.
- Chiến sĩ đang thực hiện nghĩa vụ: hỏi đơn vị về điều kiện dự thi vào trường; có bài riêng trong danh mục dành cho quân nhân, chiến sĩ dự thi.
- Người đã tốt nghiệp cao đẳng, trung cấp trong lực lượng: tìm hiểu quy định liên thông và tiêu chuẩn được cử đi học.
- Người đã có bằng đại học dân sự: theo dõi thông báo tuyển chọn, đào tạo từ người có bằng đại học của năm, lưu ý độ tuổi.
Dù ở tình huống nào, nguồn thông tin đáng tin cậy vẫn là văn bản chính thức và cơ quan quân sự, công an nơi bạn thường trú. Những tư vấn qua mạng chỉ nên dùng để biết cần hỏi gì.
Đọc tin tuyển sinh để không nhầm bậc, nhầm hệ
Nhầm lẫn hay gặp nhất là đọc tin tuyển sinh của một trường mà không để ý đó là bậc nào, hệ nào, đối tượng nào. Một thông báo có thể ghi tuyển "đào tạo cao đẳng" nhưng chỉ dành cho quân nhân đang tại ngũ; một thông báo khác ghi "đào tạo đại học" nhưng là hệ dân sự đóng học phí. Đọc lướt dễ khiến bạn nghĩ mình đủ điều kiện, đến khi nộp hồ sơ mới biết không phải.
Cách đọc an toàn là kiểm từng câu: thông báo của năm nào, ai phát hành, bậc đào tạo gì, hệ quân sự hay dân sự, đối tượng tuyển gồm ai, có yêu cầu sơ tuyển không, địa bàn tuyển ở đâu. Ghi câu trả lời ra giấy cho từng trường bạn quan tâm, so sánh trên một trang sẽ rõ hơn nhiều so với lướt nhiều trang tin.
Ví dụ giả định: một phụ huynh ở Tây Ninh thấy tin một trường công an tuyển trung cấp, nghĩ con học lực trung bình vẫn có cửa. Đọc kỹ mới thấy năm đó đối tượng tuyển là chiến sĩ nghĩa vụ đã phục vụ đủ thời gian quy định. Gia đình chuyển hướng: cho con đăng ký đi nghĩa vụ công an theo quy định, cố gắng rèn luyện tốt rồi tìm hiểu việc dự thi sau. Đó là cách dùng thông tin đúng thay vì đặt kỳ vọng sai.
Câu hỏi thường gặp
Trường quân đội có đào tạo cao đẳng không?
Có những trường trong quân đội đào tạo trình độ cao đẳng, trung cấp, chủ yếu cho quân nhân chuyên nghiệp và nhân viên chuyên môn kỹ thuật. Trường nào tuyển, tuyển đối tượng nào thay đổi theo năm, nên bạn cần tra thông báo tuyển sinh năm hiện hành.
Quân nhân chuyên nghiệp khác sĩ quan thế nào?
Quân nhân chuyên nghiệp là quân nhân làm công tác chuyên môn kỹ thuật, nghiệp vụ, có chế độ và lộ trình riêng theo quy định. Sĩ quan là cán bộ được đào tạo để giữ cương vị chỉ huy, quản lý hoặc chuyên môn ở trình độ cao hơn, có hệ thống quân hàm sĩ quan.
Học trung cấp công an rồi có học lên đại học được không?
Cán bộ đã tốt nghiệp trung cấp, cao đẳng và đang công tác có thể được xét cử đi học liên thông lên đại học theo quy định và nhu cầu của lực lượng. Đây thường là việc đơn vị xem xét, cử đi, không tự đăng ký như sinh viên dân sự.
Đã tốt nghiệp đại học dân sự có thi vào trường công an được không?
Không theo kỳ tuyển sinh đại học chính quy dành cho học sinh phổ thông. Tuỳ thời kỳ, Bộ Công an có hình thức tuyển chọn hoặc đào tạo riêng cho người đã có bằng đại học ở một số ngành, với điều kiện về độ tuổi, ngành học và lý lịch.
Học cao đẳng, trung cấp trong quân đội có phải sơ tuyển không?
Thường có, vì người học là quân nhân hoặc sẽ trở thành quân nhân. Yêu cầu cụ thể về chính trị, sức khoẻ, độ tuổi do thông báo tuyển sinh từng năm quy định. Bạn nên hỏi cơ quan quân sự nơi thường trú theo hướng dẫn hiện hành.
Làm sao biết năm nay trường nào tuyển bậc nào?
Đọc thông báo tuyển sinh năm hiện hành của Ban Tuyển sinh quân sự Bộ Quốc phòng, đề án tuyển sinh của Bộ Công an và trang tuyển sinh của từng trường. Ghi rõ bậc, hệ, đối tượng, địa bàn của từng thông báo để tránh nhầm.