Khi sắp hết thời hạn phục vụ tại ngũ, hạ sĩ quan, binh sĩ thường đứng trước ba hướng: dự tuyển vào trường sĩ quan để trở thành sĩ quan, được tuyển chọn trở thành quân nhân chuyên nghiệp theo nhu cầu của quân đội, hoặc xuất ngũ về địa phương để học tiếp, học nghề hay đi làm. Mỗi hướng có điều kiện, cam kết và nhịp sống khác nhau; chọn đúng phụ thuộc vào năng lực, nguyện vọng và hoàn cảnh của bạn.
Theo Luật Nghĩa vụ quân sự năm 2015, thời hạn phục vụ tại ngũ của hạ sĩ quan, binh sĩ là hai mươi bốn tháng, trừ các trường hợp luật quy định. Hai năm trôi qua nhanh, và nhiều người đến những tháng cuối mới bắt đầu nghĩ. Bài này giúp bạn so sánh sớm, để quyết định trong lúc còn đủ thời gian chuẩn bị.
Ba hướng phổ biến và câu hỏi gốc
Trước khi so từng hướng, hãy tự hỏi câu gốc: bạn có muốn gắn bó lâu dài với quân đội không? Nếu câu trả lời là có, hai hướng đầu đáng xem xét. Nếu không, hoặc chưa chắc, hướng xuất ngũ đi học, đi làm là lựa chọn chính đáng, và thời gian tại ngũ vẫn là vốn quý mang theo.
Hướng thi trường sĩ quan dẫn tới con đường chỉ huy, quản lý hoặc chuyên môn ở cấp sĩ quan, với thời gian đào tạo dài và cam kết phục vụ theo phân công. Hướng quân nhân chuyên nghiệp dẫn tới vị trí chuyên môn kỹ thuật, nghiệp vụ trong quân đội, gắn với nhu cầu cụ thể của đơn vị. Hướng xuất ngũ đưa bạn trở lại đời sống dân sự với những chế độ hỗ trợ theo quy định.
Ba hướng không phải lúc nào cũng loại trừ nhau. Có người thử thi trường sĩ quan, chưa đỗ, rồi được tuyển chọn quân nhân chuyên nghiệp. Có người xuất ngũ, học nghề, rồi sau này dự tuyển vào lực lượng khác theo quy định. Điều quan trọng là biết điều kiện và thời điểm của từng hướng để không lỡ.
Hướng thứ nhất: dự tuyển trường sĩ quan
Điều kiện chính. Đủ thời gian phục vụ, trong giới hạn tuổi, có trình độ văn hoá và kết quả rèn luyện đáp ứng thông báo tuyển sinh năm hiện hành; được đơn vị đề nghị; đạt sơ tuyển và có điểm thi đủ cạnh tranh.
Ưu điểm. Mở ra con đường sĩ quan với định hướng phát triển dài hạn, được đào tạo bài bản ở học viện, trường sĩ quan.
Thách thức. Phải ôn văn hoá trong điều kiện quân ngũ, cạnh tranh bằng điểm thi, và kết quả không chắc chắn. Thời điểm tuyển sinh có thể không khớp với thời điểm hết hạn phục vụ.
Hợp với ai. Người có nền văn hoá tương đối vững, quyết tâm rõ với nghề, còn đủ tuổi và đã báo cáo nguyện vọng với chỉ huy từ sớm.
Lưu ý về thời điểm. Nếu mùa tuyển sinh rơi sau ngày bạn xuất ngũ, bạn sẽ dự tuyển với tư cách thí sinh ngoài quân đội tại địa phương. Hỏi đơn vị trước để biết năm nào mình còn đăng ký được qua đơn vị, tránh chuẩn bị theo một quy trình rồi phát hiện phải làm theo quy trình khác.
Hướng thứ hai: quân nhân chuyên nghiệp
Quân nhân chuyên nghiệp là lực lượng phục vụ lâu dài trong quân đội ở các vị trí chuyên môn kỹ thuật, nghiệp vụ, như sửa chữa khí tài, lái xe, quân y, thông tin, hậu cần và nhiều vị trí khác. Luật Quân nhân chuyên nghiệp, công nhân và viên chức quốc phòng năm 2015 quy định đối tượng tuyển chọn, trong đó có hạ sĩ quan, binh sĩ hết thời hạn phục vụ tại ngũ.
Điểm khác căn bản với sĩ quan là quân nhân chuyên nghiệp gắn với một chức danh chuyên môn cụ thể, và việc tuyển chọn phụ thuộc nhu cầu biên chế của đơn vị. Không phải ai muốn cũng được; đơn vị phải có vị trí cần người và bạn phải đáp ứng tiêu chuẩn của vị trí đó. Một số trường hợp được đưa đi đào tạo chuyên môn tại các trường trong quân đội theo quy định.
Nếu quan tâm hướng này, bạn nên hỏi chỉ huy và cơ quan cán bộ của đơn vị từ sớm, trước khi hết hạn phục vụ nhiều tháng, về nhu cầu tuyển chọn, tiêu chuẩn, quy trình. Những người đã có tay nghề, kỹ năng chuyên môn trong quá trình phục vụ thường có lợi thế, vì đơn vị đã thấy năng lực thực tế của họ.
Hướng thứ ba: xuất ngũ để học tiếp, học nghề, đi làm
Xuất ngũ đúng hạn và trở về địa phương là lựa chọn của phần lớn hạ sĩ quan, binh sĩ. Luật Nghĩa vụ quân sự năm 2015 có các quy định về chế độ khi xuất ngũ, trong đó có những điểm liên quan đến học tập và việc làm như bảo lưu kết quả học tập đối với người đã đang học hoặc có giấy gọi vào học trước khi nhập ngũ, hỗ trợ đào tạo nghề và một số ưu tiên theo quy định. Mức và cách áp dụng theo văn bản hướng dẫn hiện hành.
Nếu muốn học đại học, cao đẳng dân sự, bạn có thể dự thi tốt nghiệp THPT như thí sinh tự do hoặc dùng các phương thức xét tuyển các trường công bố. Nếu muốn học nghề, bạn tìm hiểu chế độ hỗ trợ đào tạo nghề dành cho người xuất ngũ tại cơ quan có thẩm quyền ở địa phương.
Hướng này không có nghĩa là rời bỏ lực lượng vũ trang hoàn toàn. Sau khi xuất ngũ, bạn được đăng ký vào ngạch dự bị theo quy định. Và nếu còn trong giới hạn tuổi, bạn vẫn có thể dự tuyển vào trường quân đội hoặc công an như thí sinh ngoài quân đội.
So sánh ba hướng trên cùng một bảng
Bảng dưới so ở mức định tính để bạn nhìn tổng thể. Chế độ, điều kiện cụ thể theo quy định hiện hành.
| Khía cạnh | Thi trường sĩ quan | Quân nhân chuyên nghiệp | Xuất ngũ đi học, đi làm |
|---|---|---|---|
| Quyết định bởi | Kết quả sơ tuyển và điểm thi | Nhu cầu đơn vị và tiêu chuẩn vị trí | Lựa chọn của bạn |
| Gắn bó với quân đội | Lâu dài, theo phân công sau tốt nghiệp | Lâu dài, theo chức danh chuyên môn | Trở về đời sống dân sự, ngạch dự bị |
| Cần ôn thi văn hoá | Có, cạnh tranh | Tuỳ yêu cầu tuyển chọn | Có nếu thi đại học, cao đẳng |
| Mức chắc chắn | Không chắc, phụ thuộc điểm | Phụ thuộc có vị trí cần người | Chủ động nhưng phải tự lo đầu ra |
| Nên hỏi ai | Chỉ huy, cán bộ tuyển sinh đơn vị | Chỉ huy, cơ quan cán bộ đơn vị | Cơ quan có thẩm quyền ở địa phương, trường học |
Không có hướng nào tốt hơn tuyệt đối. Một người giỏi kỹ thuật, thích công việc chuyên sâu có thể hợp với quân nhân chuyên nghiệp hơn là chỉ huy. Một người thích lãnh đạo, có nền văn hoá tốt có thể hợp với trường sĩ quan. Người muốn về gần gia đình, theo một nghề dân sự cũng có lựa chọn đáng trân trọng.
Ví dụ giả định: ba người cùng một đại đội
Ví dụ giả định. Ba binh sĩ cùng nhập ngũ một đợt tại một đơn vị ở Lâm Đồng. Người thứ nhất học khá trước khi nhập ngũ, sớm báo cáo nguyện vọng thi trường sĩ quan, ôn đều trong giờ nghỉ và dự tuyển khi đủ thời gian phục vụ. Người thứ hai được giao lái xe và bảo dưỡng phương tiện, tỏ ra có tay nghề, nên khi đơn vị có nhu cầu, anh được xem xét tuyển chọn quân nhân chuyên nghiệp ở vị trí kỹ thuật.
Người thứ ba muốn về quê gần bố mẹ, theo nghề sửa chữa điện dân dụng. Trước khi xuất ngũ, anh hỏi kỹ về chế độ hỗ trợ học nghề, chuẩn bị giấy tờ, và đăng ký học ngay khi về địa phương. Kỷ luật và giờ giấc của hai năm tại ngũ giúp anh theo kịp lớp học nhanh hơn nhiều bạn cùng khoá.
Ba người, ba hướng, không ai đi sai. Điểm chung là mỗi người đều bắt đầu tìm hiểu sớm, hỏi đúng người, và chọn theo năng lực của mình thay vì chạy theo lời khuyên chung. Ví dụ chỉ để minh hoạ cách nghĩ, không phải câu chuyện có thật hay bảo đảm kết quả của bất kỳ hướng nào.
Lịch quyết định: nên bắt đầu từ khi nào
Ba hướng có thời điểm khác nhau, nên bạn cần sắp xếp ngược từ ngày hết hạn phục vụ. Khung dưới là gợi ý chung.
- Ngay từ năm đầu tại ngũ: tìm hiểu cả ba hướng, trò chuyện với cán bộ từng là quân nhân chuyên nghiệp, từng học trường sĩ quan.
- Khi có thông báo tuyển sinh trong thời gian còn tại ngũ: nếu muốn thi trường sĩ quan, báo cáo nguyện vọng và chuẩn bị theo hướng dẫn.
- Nhiều tháng trước khi hết hạn: hỏi về nhu cầu tuyển chọn quân nhân chuyên nghiệp nếu quan tâm.
- Trước khi xuất ngũ: tìm hiểu chế độ học tập, học nghề, việc làm dành cho người xuất ngũ; chuẩn bị giấy tờ cần thiết.
- Sau khi xuất ngũ: làm thủ tục đăng ký tại địa phương, thực hiện kế hoạch đã chọn.
Một mẹo đơn giản là viết cả ba hướng ra giấy, dưới mỗi hướng ghi điều kiện mình đã đáp ứng, điều còn thiếu và người cần hỏi. Tờ giấy ấy giúp cuộc trò chuyện với chỉ huy và gia đình cụ thể hơn nhiều so với câu hỏi chung chung nên làm gì. Người quyết định sớm có nhiều lựa chọn; người để đến tuần cuối thường chỉ còn một. Dù chọn hướng nào, hãy hỏi đúng người, đọc đúng văn bản, và tránh xa mọi lời hứa "lo" kèm theo tiền.
Câu hỏi thường gặp
Hạ sĩ quan, binh sĩ có được xin ở lại quân đội sau khi hết hạn nghĩa vụ không?
Việc ở lại phục vụ lâu dài thực hiện qua các hình thức theo quy định, như được tuyển chọn quân nhân chuyên nghiệp, hoặc trúng tuyển trường sĩ quan. Không có hình thức "xin ở lại" chung chung; bạn hỏi chỉ huy về các hình thức và điều kiện cụ thể.
Quân nhân chuyên nghiệp có được thi trường sĩ quan sau này không?
Quân nhân chuyên nghiệp thuộc nhóm thí sinh trong quân đội, và thông báo tuyển sinh có thể có quy định riêng cho nhóm này về điều kiện, độ tuổi. Bạn đọc thông báo năm hiện hành và hỏi đơn vị.
Thời gian tại ngũ có được kéo dài để chờ thi trường sĩ quan không?
Luật Nghĩa vụ quân sự 2015 có quy định về các trường hợp kéo dài thời hạn phục vụ, nhưng gắn với yêu cầu của quân đội chứ không phải nguyện vọng cá nhân. Bạn không nên tính toán dựa trên giả định được kéo dài; hãy hỏi chỉ huy về trường hợp của mình.
Xuất ngũ rồi thì có được tuyển chọn quân nhân chuyên nghiệp nữa không?
Theo luật, đối tượng tuyển chọn quân nhân chuyên nghiệp có thể bao gồm người đang phục vụ trong ngạch dự bị, tức là người đã xuất ngũ, khi quân đội có nhu cầu và họ đáp ứng tiêu chuẩn. Chi tiết theo quy định hiện hành; bạn hỏi cơ quan quân sự địa phương.
Có nên chọn hướng dựa trên chế độ đãi ngộ không?
Chế độ là một yếu tố, nhưng không nên là yếu tố duy nhất. Mỗi hướng gắn với kiểu công việc, nhịp sống và cam kết khác nhau trong nhiều năm. Chọn theo năng lực và mong muốn nghề nghiệp thường bền hơn chọn theo con số trước mắt, vốn có thể thay đổi theo quy định.