Học viên đào tạo sĩ quan ở trường quân đội là quân nhân trong thời gian học, nên không phải đi nghĩa vụ quân sự riêng; học viên các trường công an là người của lực lượng công an trong thời gian đào tạo, tình trạng nghĩa vụ xử lý theo quy định của ngành. Riêng sinh viên hệ dân sự học trong trường quân đội không phải quân nhân, họ được tạm hoãn như sinh viên đại học chính quy khác.
Câu hỏi "học trường quân đội có phải đi nghĩa vụ không" nghe đơn giản nhưng câu trả lời phụ thuộc bạn học hệ nào, và còn một nhánh hay bị bỏ quên: nếu thôi học hoặc bị loại giữa chừng thì sao. Bài này trả lời theo từng trường hợp ở mức nguyên lý. Với hoàn cảnh cụ thể, bạn hỏi nhà trường và cơ quan quân sự nơi đăng ký thường trú.
Trả lời ngắn theo từng loại trường, hệ học
Bảng dưới gom các trường hợp hay gặp nhất. Đây là nguyên lý chung; chi tiết thủ tục theo quy định hiện hành và hướng dẫn của trường.
| Bạn đang học | Tư cách trong thời gian học | Chuyện đi nghĩa vụ quân sự |
|---|---|---|
| Hệ đào tạo sĩ quan ở học viện, trường quân đội | Học viên, được quản lý như quân nhân tại ngũ | Không đặt ra riêng, vì bạn đang phục vụ trong quân đội |
| Học viện, trường đại học công an nhân dân | Học viên của lực lượng công an | Theo quy định của ngành công an; thường không bị gọi nhập ngũ trong thời gian học |
| Hệ dân sự trong một số học viện, trường quân đội | Sinh viên dân sự, không phải quân nhân | Được tạm hoãn trong thời gian một khoá đào tạo chính quy như sinh viên khác |
| Đại học, cao đẳng dân sự hệ chính quy | Sinh viên | Được tạm hoãn trong thời gian một khoá đào tạo theo Luật Nghĩa vụ quân sự 2015 |
| Hệ vừa làm vừa học, từ xa, liên thông không chính quy | Người học | Thường không thuộc diện tạm hoãn vì lý do học tập; hỏi cơ quan quân sự |
Hàng thứ ba là hàng dễ nhầm nhất, vì nhiều gia đình thấy tên trường có chữ "quân sự" hay "học viện" của Bộ Quốc phòng là nghĩ con đã vào quân đội. Hãy đọc kỹ giấy báo trúng tuyển: hệ đào tạo sĩ quan hay hệ dân sự được ghi rõ.
Vì sao học viên đào tạo sĩ quan không phải đi nghĩa vụ riêng
Khi nhập học hệ đào tạo sĩ quan, bạn được biên chế vào đội ngũ học viên, mang quân hàm học viên, sinh hoạt theo điều lệnh, chịu sự quản lý như quân nhân tại ngũ. Nói cách khác, bạn đang phục vụ trong Quân đội nhân dân ngay từ ngày nhập học, không phải người ngoài quân đội chờ được gọi.
Do đó câu hỏi "có phải đi nghĩa vụ không" thực chất không còn đặt ra như với một thanh niên ở địa phương. Bạn làm thủ tục liên quan đến đăng ký nghĩa vụ quân sự theo hướng dẫn trong giấy báo nhập học và của cơ quan quân sự địa phương, sau đó việc quản lý thuộc về nhà trường.
Điều cần hiểu thêm là học viên sĩ quan gắn với cam kết dài hạn hơn nghĩa vụ quân sự. Sau khi tốt nghiệp, bạn được phong quân hàm sĩ quan và chấp hành phân công công tác theo quy định. Đây là lựa chọn nghề nghiệp, không phải cách "đi nghĩa vụ cho xong". Gia đình và thí sinh nên hiểu rõ điều này trước khi đăng ký, để không có kỳ vọng sai.
Học viên trường công an thì sao
Học viên các học viện, trường đại học công an nhân dân là lực lượng trong biên chế đào tạo của ngành công an. Trong thời gian học, họ sinh hoạt, học tập theo chế độ của ngành và chịu sự quản lý của nhà trường. Theo quy định hiện hành, công dân đang phục vụ trong lực lượng công an không thuộc diện bị gọi nhập ngũ vào quân đội cùng lúc.
Một trường hợp liên quan là chiến sĩ nghĩa vụ công an. Theo Luật Nghĩa vụ quân sự năm 2015, công dân thực hiện nghĩa vụ tham gia Công an nhân dân được coi là thực hiện nghĩa vụ quân sự tại ngũ. Nếu chiến sĩ nghĩa vụ trúng tuyển vào trường công an, việc chuyển tiếp từ chiến sĩ sang học viên làm theo quy định của Bộ Công an.
Vì chi tiết thủ tục là của ngành, cách tốt nhất là hỏi bộ phận tuyển sinh hoặc công tác học viên của trường khi nhận giấy báo. Họ sẽ hướng dẫn giấy tờ cần mang theo, việc thông báo với cơ quan quân sự địa phương và những gì gia đình cần lưu ý.
Hệ dân sự trong trường quân đội: chỗ dễ hiểu lầm nhất
Một số học viện, trường quân đội có tuyển sinh hệ dân sự, đào tạo kỹ sư, cử nhân cho nền kinh tế. Sinh viên hệ này học trong khuôn viên trường quân đội, có thể học cùng giảng viên với học viên quân sự, nhưng tư cách hoàn toàn khác: họ là sinh viên dân sự, không mang quân hàm, không được phân công vào quân đội sau tốt nghiệp theo diện đào tạo sĩ quan.
Về nghĩa vụ quân sự, sinh viên hệ dân sự được đối xử như sinh viên đại học chính quy: được tạm hoãn gọi nhập ngũ trong thời gian một khoá đào tạo theo luật. Khi tốt nghiệp, nếu còn trong độ tuổi gọi nhập ngũ, họ có thể được gọi như mọi công dân khác theo quy định.
Nhầm lẫn thường xảy ra lúc đăng ký nguyện vọng. Thí sinh thấy tên trường quân đội, đăng ký theo mã ngành hệ dân sự vì điểm chuẩn khác, rồi đến khi nhập học mới biết mình không phải học viên sĩ quan. Trước khi đăng ký, bạn đọc kỹ thông báo tuyển sinh của trường, xác định rõ mã ngành, hệ đào tạo, và hỏi trường nếu chưa chắc.
Thôi học hoặc bị loại giữa chừng: nghĩa vụ quân sự xử lý ra sao
Bạn trở về địa phương. Khi không còn là học viên, bạn làm thủ tục với nhà trường và trở về nơi cư trú. Tình trạng nghĩa vụ quân sự của bạn sẽ được cơ quan quân sự địa phương xem xét theo quy định.
Thời gian đã học có thể được xét đến. Pháp luật về nghĩa vụ quân sự có quy định về việc công nhận hoặc tính thời gian phục vụ trong một số trường hợp. Việc thời gian học ở trường quân đội, công an được tính thế nào phụ thuộc lý do thôi học, thời gian đã học và quy định hiện hành; không có câu trả lời chung cho mọi trường hợp.
Có thể phát sinh nghĩa vụ bồi hoàn. Một số trường hợp thôi học hoặc bị loại vì lý do cá nhân có thể phải bồi hoàn chi phí đào tạo theo quy định. Mức và điều kiện cụ thể theo văn bản hiện hành, bạn hỏi nhà trường.
Còn trong độ tuổi thì có thể được gọi nhập ngũ. Nếu sau khi thôi học bạn còn trong độ tuổi gọi nhập ngũ và không thuộc diện tạm hoãn, miễn, bạn có thể được gọi như công dân khác.
Những điều gia đình hay hiểu nhầm
"Con đỗ trường quân đội là xong nghĩa vụ, ra trường muốn làm gì cũng được." Học viên sĩ quan cam kết phục vụ lâu dài và chấp hành phân công sau tốt nghiệp. Đây không phải con đường "đi nghĩa vụ rút gọn" để rồi ra ngoài làm việc khác. Nếu chưa chắc muốn gắn bó, gia đình và con nên cân nhắc kỹ trước khi đăng ký.
"Học trường nào của Bộ Quốc phòng cũng là học viên quân sự." Như đã nói ở trên, có hệ dân sự trong trường quân đội. Tên trường không quyết định tư cách; hệ đào tạo ghi trên giấy báo mới quyết định.
"Đang học đại học thì không bao giờ bị gọi." Tạm hoãn chỉ áp dụng trong thời gian một khoá đào tạo chính quy theo luật. Bỏ học, học quá thời gian, hay học hệ không thuộc diện tạm hoãn đều có thể thay đổi tình trạng.
"Có thể nhờ người làm giấy xác nhận để được hoãn." Mọi giấy tờ giả hoặc sai sự thật đều vi phạm pháp luật, và với người định vào lực lượng vũ trang thì hậu quả còn nặng hơn vì ảnh hưởng thẩm tra lý lịch. Không ai được phép, cũng không cần, "làm giúp" giấy tờ tạm hoãn.
Thủ tục liên quan đến nghĩa vụ quân sự khi nhập học
Mỗi trường và mỗi năm có hướng dẫn riêng; khung dưới giúp bạn không bỏ sót việc.
- Đọc kỹ giấy báo nhập học, phần giấy tờ phải mang và phần thủ tục với địa phương.
- Mang giấy tờ đăng ký nghĩa vụ quân sự đã có đến cơ quan quân sự nơi đăng ký thường trú để làm thủ tục theo hướng dẫn trước khi đi học.
- Giữ lại mọi giấy tờ, xác nhận được cấp; đây là căn cứ khi có câu hỏi về tình trạng nghĩa vụ sau này.
- Nếu học hệ dân sự, xin nhà trường xác nhận đang học để địa phương làm thủ tục tạm hoãn theo quy định.
- Khi có thay đổi lớn trong quá trình học như chuyển hệ, thôi học, báo ngay cho nhà trường và cơ quan quân sự địa phương.
Thủ tục nhỏ nhưng làm thiếu có thể dẫn đến những lần gọi không cần thiết, khiến gia đình lo lắng. Mười lăm phút đến cơ quan quân sự trước khi nhập học tiết kiệm nhiều rắc rối về sau.
Nếu gia đình ở xa và con đã lên trường, phụ huynh vẫn nên giữ bản sao giấy báo nhập học và giấy tờ đăng ký nghĩa vụ của con ở nhà. Khi cơ quan quân sự địa phương cần đối chiếu, gia đình có sẵn để cung cấp, thay vì phải chờ con gửi về trong lúc đang học tập trung.
Câu hỏi thường gặp
Học Học viện Quân y có phải đi nghĩa vụ quân sự không?
Nếu bạn trúng tuyển hệ đào tạo quân sự, bạn là học viên quân đội và không đi nghĩa vụ riêng. Nếu học hệ dân sự của học viện, bạn là sinh viên dân sự và được tạm hoãn trong thời gian học như sinh viên chính quy khác. Hãy xem kỹ hệ đào tạo ghi trên giấy báo.
Sinh viên hệ dân sự trường quân đội tốt nghiệp xong có bị gọi nhập ngũ không?
Nếu còn trong độ tuổi gọi nhập ngũ theo luật và không thuộc diện tạm hoãn, miễn khác, bạn có thể được gọi như công dân khác. Thời gian học hệ dân sự không được tính là thời gian phục vụ trong quân đội.
Học viên bị kỷ luật buộc thôi học có phải đi nghĩa vụ không?
Sau khi trở về địa phương, tình trạng của bạn được cơ quan quân sự xem xét theo quy định, có tính đến thời gian đã học và lý do thôi học. Nếu còn trong độ tuổi và không thuộc diện tạm hoãn, miễn, bạn có thể được gọi nhập ngũ. Ngoài ra có thể phát sinh nghĩa vụ bồi hoàn chi phí đào tạo.
Học trường công an hệ trung cấp, cao đẳng có khác đại học không về nghĩa vụ?
Học viên các hệ đào tạo của ngành công an đều là người của lực lượng công an trong thời gian học, nên về nguyên tắc tương tự. Chi tiết theo quy định của Bộ Công an; bạn hỏi trường để biết chính xác.
Đã có lệnh gọi nhập ngũ rồi mới nhận giấy báo trúng tuyển trường quân đội thì làm sao?
Bạn mang giấy báo trúng tuyển đến cơ quan quân sự đã phát lệnh gọi ngay khi nhận được để được hướng dẫn. Luật có quy định về tạm hoãn đối với người đang học, và cơ quan quân sự sẽ xem xét theo trường hợp cụ thể. Đừng tự ý không chấp hành lệnh gọi.