Trong vài ngày trước buổi khám sức khoẻ sơ tuyển, việc nên làm là giữ cơ thể ở trạng thái bình thường nhất: ngủ đủ, ăn uống điều độ, tập nhẹ hoặc nghỉ, không dùng rượu bia, thuốc lá, nước tăng lực, không tự uống thuốc lạ, và làm đúng hướng dẫn nhịn ăn nếu có xét nghiệm máu. Mục tiêu không phải làm đẹp con số, mà để con số phản ánh đúng sức khoẻ thật của bạn, không bị kéo lệch vì một đêm thức trắng hay một cốc cà phê đặc.
Bài này đi qua từng việc theo thứ tự thời gian, giải thích vì sao huyết áp và nhịp tim hay tăng lúc khám, và nhắc những điều tuyệt đối không làm. Bài không chẩn đoán bất kỳ tình trạng nào; nếu bạn có triệu chứng hay bệnh đang điều trị, hãy hỏi bác sĩ.
Vì sao huyết áp và nhịp tim hay tăng đúng lúc khám
Rất nhiều thí sinh khoẻ mạnh bị đo huyết áp cao hơn bình thường hoặc mạch nhanh trong buổi khám tuyển. Nguyên nhân phổ biến là phản ứng căng thẳng: cơ thể tiết hoóc-môn làm tim đập nhanh và mạch máu co lại khi bạn hồi hộp, khi vừa đi bộ vội vào phòng, khi đứng xếp hàng lâu dưới trời nóng. Y khoa có tên gọi cho hiện tượng huyết áp chỉ tăng khi ở cơ sở y tế, thường được nói là hội chứng áo choàng trắng.
Biết điều này giúp bạn bớt hoảng nếu lần đo đầu cao. Nhân viên y tế thường cho ngồi nghỉ rồi đo lại. Tuy vậy, cũng không nên mặc định mọi con số cao đều do hồi hộp. Huyết áp cao thật ở người trẻ có tồn tại, và cần được bác sĩ đánh giá.
Cách thực tế nhất là biết trước huyết áp nền của mình. Vài tuần trước kỳ khám, đo ở nhà hoặc ở trạm y tế vào những lúc thư giãn, vài ngày liên tiếp, ghi lại. Nếu các lần đo lúc nghỉ đều bình thường, bạn có thể yên tâm hơn và bình tĩnh ngồi nghỉ khi được đo lại. Nếu các lần đo ở nhà đều cao, đó là lý do đi khám bác sĩ sớm, chứ không phải tìm cách hạ tạm vào ngày khám.
Lịch ba ngày trước buổi khám
Bảng dưới gợi ý việc nên làm theo từng mốc. Điều chỉnh theo giờ khám và hướng dẫn cụ thể của nơi tổ chức sơ tuyển.
| Mốc | Nên làm | Nên tránh |
|---|---|---|
| Ba ngày trước | Giữ giờ ngủ cố định; ăn bữa quen thuộc; tập nhẹ như chạy chậm, đi bộ, giãn cơ | Bắt đầu chế độ ăn kiêng mới; tập nặng hay thử bài mới; thức khuya ôn thi |
| Hai ngày trước | Kiểm tra lại giấy tờ, kính, hồ sơ bệnh án cũ; hỏi lại hướng dẫn nhịn ăn | Rượu bia, thuốc lá, thuốc lá điện tử; ăn đồ lạ dễ gây đau bụng |
| Tối hôm trước | Ăn tối nhẹ, đủ chất; chuẩn bị quần áo dễ cởi; đi ngủ sớm | Cà phê, trà đặc, nước tăng lực sau buổi chiều; xem điện thoại tới khuya |
| Sáng hôm khám | Dậy sớm, đi vệ sinh; nhịn ăn nếu được yêu cầu, uống nước lọc nếu được phép; đi sớm để không phải vội | Chạy vội tới nơi khám; uống thuốc không có trong đơn; dùng chất kích thích để tỉnh táo |
| Trong buổi khám | Ngồi nghỉ trước khi đo huyết áp; thở chậm; ăn ngay sau khi lấy máu xong | Nói chuyện, cười đùa, bắt chéo chân khi đang được đo huyết áp |
Không có thứ gì trong bảng là mẹo; tất cả đều là điều kiện bình thường để đo đúng. Một người ngủ bốn tiếng, uống hai lon nước tăng lực rồi chạy tới nơi khám thì con số đo được không nói lên gì về sức khoẻ thật của họ.
Nhịn ăn và xét nghiệm: làm theo hướng dẫn, không tự đoán
Hỏi rõ có phải nhịn ăn không. Một số xét nghiệm máu như đường huyết, mỡ máu thường cần nhịn ăn trước một khoảng thời gian, hay được hướng dẫn là khoảng tám tiếng. Nhưng không phải hội đồng nào cũng làm các xét nghiệm đó. Hỏi cán bộ tổ chức hoặc đọc kỹ giấy hẹn.
Nước lọc thường được phép. Khi nhịn ăn để xét nghiệm, uống một ít nước lọc thường không ảnh hưởng và giúp bạn đỡ mệt, nhưng tránh sữa, nước ngọt, cà phê. Làm theo đúng hướng dẫn của nơi khám nếu có quy định khác.
Mang đồ ăn nhẹ. Nhịn ăn sáng rồi xếp hàng lâu dễ choáng, nhất là sau khi lấy máu. Mang theo bánh mì, sữa hộp, chuối để ăn ngay khi xong phần xét nghiệm.
Nước tiểu lấy đúng cách. Làm theo hướng dẫn về cách lấy mẫu. Nữ sinh đang trong kỳ kinh nguyệt nên báo nhân viên y tế, vì điều này có thể ảnh hưởng kết quả xét nghiệm nước tiểu; họ sẽ hướng dẫn cách xử lý.
Sau tập nặng, một số chỉ số dao động. Gắng sức rất nặng trong một hai ngày trước có thể làm một số chỉ số trong máu và nước tiểu thay đổi tạm thời. Đó là thêm một lý do để nghỉ tập nặng trước buổi khám.
Ăn gì trong mấy ngày trước khám
Bữa quen thuộc là tốt nhất. Không cần thực đơn đặc biệt. Cơm, rau, thịt cá vừa phải, trái cây như mọi ngày. Đổi chế độ ăn đột ngột, chẳng hạn chuyển sang ăn kiêng hay ăn thật nhiều để tăng cân, dễ gây rối loạn tiêu hoá đúng lúc không muốn.
Bớt mặn. Ăn quá mặn trong vài ngày có thể làm một số người giữ nước, huyết áp nhích lên. Không cần ăn nhạt cực đoan, chỉ tránh dồn đồ ăn mặn, mì gói, đồ ăn vặt nhiều muối.
Tránh đồ lạ, đồ ăn đường phố không bảo đảm vệ sinh. Một trận đau bụng, tiêu chảy đêm trước có thể khiến bạn mất nước, mệt lả khi khám. Đây không phải lúc thử món mới.
Uống đủ nước. Thiếu nước làm mạch nhanh, dễ choáng khi lấy máu. Uống rải rác trong ngày, nhất là khi trời nóng. Tránh uống quá nhiều ngay trước khi ngủ để khỏi thức dậy giữa đêm.
Rượu bia là không. Ngoài chuyện học sinh chưa đủ tuổi, rượu bia ảnh hưởng gan, huyết áp, giấc ngủ, và có thể làm thay đổi một số chỉ số xét nghiệm. Những buổi liên hoan chia tay cuối cấp nên tránh rơi vào sát ngày khám.
Thuốc đang dùng và những thứ tuyệt đối không tự uống
Phần này cần nói thẳng, vì mỗi mùa sơ tuyển lại có lời rỉ tai về "thuốc giúp qua khám".
- Nếu bạn đang dùng thuốc theo đơn của bác sĩ, tiếp tục dùng đúng chỉ định, mang đơn thuốc theo và khai rõ khi khám. Không tự ngưng thuốc để "qua khám"; ngưng thuốc đột ngột với một số bệnh có thể nguy hiểm.
- Không tự uống thuốc hạ huyết áp, thuốc an thần, thuốc chẹn nhịp tim hay bất kỳ thuốc nào không được bác sĩ kê cho mình để làm đẹp con số. Những thuốc này có tác dụng phụ thật, có thể gây tụt huyết áp, choáng, ngất.
- Không dùng thuốc lợi tiểu, thuốc giảm cân, thuốc tăng cân trước kỳ khám. Chúng có thể làm rối loạn điện giải và kết quả xét nghiệm.
- Cẩn thận với thực phẩm chức năng quảng cáo "thanh lọc", "giải độc" trước khám; thành phần không rõ ràng có thể gây phản ứng.
- Đang ốm, sốt, tiêu chảy đúng ngày khám: báo cán bộ tổ chức để hỏi về đợt khám bổ sung, không uống dồn thuốc để cố đi.
Nếu có ai bán cho bạn "thuốc qua khám" hay hứa "lo kết quả", đó vừa là nguy cơ cho sức khoẻ vừa là dấu hiệu lừa đảo. Hãy từ chối và báo cơ quan công an.
Giấc ngủ: thứ hay bị hy sinh nhất
Học sinh lớp 12 thường bước vào kỳ sơ tuyển giữa lúc ôn thi căng thẳng. Thói quen thức khuya học bài, rồi thức thêm vì lo lắng, khiến nhiều bạn đến buổi khám sau một đêm ngủ chập chờn vài tiếng. Thiếu ngủ làm nhịp tim lúc nghỉ cao hơn, huyết áp dao động, mắt mỏi khi đo thị lực, và tinh thần dễ hoảng khi gặp tình huống bất ngờ.
Một tuần trước buổi khám, hãy đưa giờ ngủ về sớm dần mỗi tối, mỗi lần khoảng mười lăm đến ba mươi phút, thay vì cố ngủ sớm đột ngột đúng đêm trước. Tắt điện thoại, máy tính trước giờ ngủ một khoảng; ánh sáng màn hình và nội dung kích thích làm khó ngủ. Nếu đêm trước khó ngủ, đừng nằm trằn trọc nhìn đồng hồ; nằm thư giãn, thở chậm, vẫn tốt hơn bật dậy học thêm.
Phụ huynh có thể giúp bằng cách giữ nhà yên tĩnh buổi tối, chuẩn bị bữa sáng sớm, và đưa con đi khám đúng giờ để con khỏi phải vội. Những việc nhỏ đó giúp con đến buổi khám với một cơ thể nghỉ ngơi đủ.
Sáng hôm khám: từng bước để không phải vội
Vội vàng là kẻ thù của con số huyết áp và nhịp tim. Một buổi sáng được sắp xếp trước giúp bạn bình tĩnh hơn hẳn.
- Dậy sớm hơn thường lệ, đủ thời gian vệ sinh cá nhân mà không gấp.
- Kiểm tra lần cuối túi đồ: giấy tờ tùy thân, phiếu hẹn, hồ sơ bệnh án cũ nếu có, kính, nước, đồ ăn nhẹ, bút.
- Ăn sáng nhẹ nếu không phải nhịn; nếu phải nhịn, chỉ uống nước lọc theo hướng dẫn.
- Đi sớm để có thời gian tìm chỗ gửi xe, tìm khu tập trung; đến nơi ngồi nghỉ vài phút.
- Trước khi vào phòng đo huyết áp, ngồi yên, hai bàn chân đặt trên sàn, tay thả lỏng, thở chậm vài nhịp.
- Nếu lần đo đầu cao, bình tĩnh nghe hướng dẫn; thường sẽ được nghỉ rồi đo lại.
- Sau khi lấy máu, ăn nhẹ ngay, rồi tiếp tục các phòng còn lại.
Ví dụ giả định: một thí sinh ở Tuyên Quang đi xe máy hơn một giờ tới nơi khám, đến muộn, chạy thẳng vào xếp hàng, lần đo đầu huyết áp cao. Được nghỉ mười phút, uống nước, thở chậm, lần đo sau trở về bình thường. Nếu bạn ấy đi sớm hơn nửa tiếng, chuyện này có thể đã không xảy ra.
Câu hỏi thường gặp
Huyết áp đo lần đầu cao thì có bị loại ngay không?
Thường nhân viên y tế sẽ cho ngồi nghỉ rồi đo lại, vì căng thẳng có thể làm huyết áp tăng tạm thời. Kết luận cuối cùng do hội đồng đưa ra theo quy định. Nếu ở nhà bạn đo nhiều lần đều cao, hãy đi khám bác sĩ trước kỳ sơ tuyển.
Có nên uống cà phê buổi sáng cho tỉnh táo trước khi khám?
Không nên. Cà phê, trà đặc, nước tăng lực có thể làm tim đập nhanh và huyết áp tăng tạm thời ở một số người. Nếu hôm đó phải nhịn ăn để xét nghiệm thì càng không nên uống. Ngủ đủ đêm trước là cách tỉnh táo tốt nhất.
Nhịn ăn bao lâu trước khi lấy máu xét nghiệm?
Tuỳ loại xét nghiệm và hướng dẫn của nơi khám. Với những xét nghiệm cần nhịn đói, thường được dặn khoảng tám tiếng. Hãy hỏi rõ cán bộ tổ chức hoặc đọc giấy hẹn thay vì tự đoán.
Đang uống thuốc trị mụn theo đơn bác sĩ thì có cần ngưng trước khám?
Không tự ngưng. Hãy hỏi bác sĩ điều trị xem có cần điều chỉnh gì không, mang theo đơn thuốc và khai rõ khi khám. Việc khai báo giúp hội đồng hiểu đúng kết quả nếu thuốc có ảnh hưởng tới chỉ số nào đó.
Đêm trước không ngủ được thì sáng hôm sau có nên xin hoãn?
Một đêm ngủ kém thường không phải lý do để hoãn. Hãy ăn sáng nhẹ nếu được phép, đi sớm, ngồi nghỉ trước khi đo. Chỉ khi bạn ốm thật, sốt, tiêu chảy hay có triệu chứng bất thường thì mới báo cán bộ để hỏi về đợt khám bổ sung.
Có nên tập thể dục buổi sáng ngày khám không?
Không nên tập nặng. Vận động mạnh ngay trước khi khám làm mạch và huyết áp tăng, một số chỉ số xét nghiệm có thể thay đổi. Vài động tác giãn cơ nhẹ cho thư thái thì được, còn buổi chạy hay tập sức mạnh nên dời sang hôm khác.