LucLuong.comLực Lượng
Tiêu chuẩn sức khoẻ và thể lực

Xà đơn, hít đất, gập bụng: sức mạnh nền cho học sinh thi trường quân đội, công an

Kỹ thuật đúng cho xà đơn, hít đất, gập bụng và plank, cách bắt đầu khi chưa kéo nổi một cái, giáo án hai buổi mỗi tuần và lỗi tư thế dễ gây đau lưng, vai.

Teenage boy hanging from a metal pull-up bar in a schoolyard in Ninh Binh, late afternoon backlight, silhouette seen from behind, classmates waiting blurred nearby

Xà đơn, hít đất và gập bụng là ba bài sức mạnh dùng trọng lượng cơ thể, tập được ở sân trường hay ngay trong nhà, và là nền tảng thể lực mà học viên trường quân đội, công an gặp ngay từ những tuần đầu. Làm đúng kỹ thuật với số lần vừa sức, hai đến ba buổi mỗi tuần trong vài tháng, phần lớn học sinh tiến bộ rõ, kể cả người lúc đầu chưa kéo nổi một cái xà.

Bài này hướng dẫn kỹ thuật từng bài, cách bắt đầu từ con số không, giáo án tăng dần, và những lỗi tư thế dễ gây đau lưng, đau vai. Bài không nêu tiêu chuẩn số lần cụ thể của bất kỳ kỳ kiểm tra nào; nếu trường bạn nhắm có nội dung kiểm tra thể lực, hãy đọc đúng thông báo năm hiện hành để biết bài và cách tính.

Vì sao sức mạnh nền quan trọng không kém sức bền

Nhiều học sinh chuẩn bị thể lực chỉ bằng chạy. Chạy xây nền tim phổi, nhưng huấn luyện điều lệnh, mang vác, vượt chướng ngại vật đòi hỏi sức mạnh của tay, vai, lưng và đặc biệt là nhóm cơ thân mình, thường gọi là cơ lõi. Cơ lõi yếu khiến bạn mau mỏi lưng khi đứng nghiêm lâu, khó giữ tư thế khi mang ba lô, và dễ đau thắt lưng.

Sức mạnh còn bảo vệ khớp. Cơ đùi, cơ mông khoẻ giúp gối ổn định hơn khi chạy; cơ vai, lưng trên khoẻ giúp khớp vai ít tổn thương khi treo, kéo, đẩy. Vì vậy một giáo án hợp lý luôn kết hợp chạy với hai buổi sức mạnh ngắn mỗi tuần.

Ba bài chính dưới đây không cần dụng cụ đắt tiền: một thanh xà chắc chắn ở sân trường hay công viên, một khoảng sàn sạch, một tấm thảm mỏng. Điều cần nhất là kỹ thuật đúng; làm sai nhiều lần chỉ củng cố thói quen sai và tăng nguy cơ đau.

Xà đơn: kỹ thuật và lộ trình từ con số không

Kỹ thuật cơ bản. Nắm xà rộng hơn vai một chút, treo người duỗi thẳng tay, siết cơ bụng và mông để thân không đung đưa. Kéo người lên bằng cách kéo khuỷu tay xuống về phía hông, đến khi cằm qua xà, rồi hạ xuống có kiểm soát cho tới khi tay gần thẳng. Không giật người, không đá chân lấy đà.

Bước một: treo xà. Nếu chưa kéo được cái nào, bắt đầu bằng treo người tĩnh, giữ càng lâu càng tốt, lặp lại vài lần. Treo xà làm khoẻ tay nắm và vai, cũng giúp bạn quen cảm giác.

Bước hai: kéo xà âm. Bước lên ghế hoặc nhảy lên để cằm qua xà, rồi hạ người thật chậm, khoảng ba đến năm giây, xuống tới khi tay thẳng. Đây là cách hiệu quả để xây sức mạnh cho động tác kéo khi chưa tự kéo được.

Bước ba: kéo xà thấp hoặc có hỗ trợ. Dùng xà thấp ngang ngực, người nằm nghiêng dưới xà, gót chạm đất, kéo ngực lên xà. Hoặc nhờ bạn đỡ nhẹ ở chân. Khi kéo được một hai cái đúng kỹ thuật, chuyển sang tập theo nhóm nhỏ nhiều hiệp.

An toàn. Kiểm tra xà chắc chắn, khô ráo. Không treo ngược người, không tập khi đau vai. Nếu có tiền sử trật khớp vai, hỏi bác sĩ trước.

Hít đất: làm đúng từng chi tiết

Hít đất là bài đẩy cơ bản nhất, nhưng cũng là bài hay bị làm sai nhất. Các điểm cần chú ý:

  • Hai bàn tay đặt rộng hơn vai một chút, ngón tay hướng về phía trước, cổ tay nằm dưới vai.
  • Thân người thẳng một đường từ đầu tới gót: siết bụng và mông, không võng lưng, không chổng mông.
  • Khuỷu tay hướng chéo ra sau khoảng bốn mươi lăm độ so với thân, không bè ngang ra hai bên, để giảm áp lực lên vai.
  • Hạ người cho tới khi ngực gần chạm sàn, rồi đẩy lên tới khi tay gần thẳng.
  • Thở ra khi đẩy lên, hít vào khi hạ xuống; không nín thở.
  • Chưa làm được hít đất đầy đủ thì bắt đầu với hít đất chống tay lên bàn, bậc thềm, rồi hạ dần độ cao; hoặc hít đất chống gối nhưng vẫn giữ thân thẳng.
  • Chất lượng hơn số lượng: mười cái đúng có giá trị hơn hai mươi cái võng lưng.

Khi đã làm được nhiều lần, có thể đổi biến thể: chụm tay hẹp để tập cơ tay sau, đặt chân lên bậc để tăng độ khó. Không cần chạy theo biến thể khó khi bài cơ bản chưa vững.

Gập bụng, plank và các bài cơ lõi

Gập bụng kiểu cũ, kéo cổ lên nhanh nhiều lần, dễ gây mỏi cổ và đau thắt lưng nếu làm sai. Bảng dưới gợi ý cách làm an toàn hơn và các bài bổ trợ cho cơ lõi.

BàiCách làm đúngLỗi hay gặp
Gập bụngNằm ngửa, gối co, bàn chân đặt sàn; tay bắt chéo trước ngực hoặc chạm nhẹ sau tai; cuộn thân lên bằng cơ bụng, hạ xuống chậmDùng tay kéo mạnh cổ, giật người lấy đà, nhấc cả lưng dưới khỏi sàn quá nhanh
Plank cẳng tayChống cẳng tay và mũi chân, thân thẳng từ đầu tới gót, siết bụng và mông, thở đềuVõng hông, chổng mông, nín thở, cố giữ quá lâu khi đã mất tư thế
Plank nghiêngNằm nghiêng chống một cẳng tay, nâng hông thành một đường thẳngHông chùng xuống, vai không nằm trên khuỷu tay
Nâng chân nằm ngửaLưng dưới áp sàn, nâng hạ hai chân chậm, gối hơi co nếu cầnLưng dưới bị cong lên khỏi sàn khi hạ chân
Chim bay chó sănQuỳ bốn điểm, duỗi tay và chân đối diện, giữ lưng phẳng vài giâyXoay hông, ngửa cổ

Cơ lõi không chỉ là cơ bụng phía trước mà gồm cả cơ lưng, cơ hông. Tập đủ các hướng giúp cột sống ổn định, giảm đau lưng khi ngồi học lâu, một lợi ích rất thiết thực với học sinh cuối cấp.

Đừng quên chân và mông: squat, lunge, bật nhảy nhẹ

Vì sao cần. Ba bài xà, hít đất, gập bụng tập phần trên và thân mình. Nhưng chạy, hành quân, mang vác đều dựa vào chân. Cơ đùi, cơ mông khoẻ giúp bạn chạy đỡ mỏi, bảo vệ khớp gối và hông, và làm nền cho mọi động tác bật, nhảy, leo trèo sau này.

Squat với trọng lượng cơ thể. Đứng hai chân rộng bằng vai, mũi chân hơi mở; đẩy hông ra sau như ngồi xuống ghế, gối đi theo hướng mũi chân, lưng thẳng, gót không nhấc; hạ tới khi đùi gần song song mặt đất hoặc tới mức bạn giữ được lưng thẳng, rồi đứng lên. Lỗi hay gặp là gối chụm vào trong và nhón gót.

Lunge. Bước một chân về trước, hạ thấp người tới khi hai gối gập gần vuông góc, gối sau gần chạm đất, rồi đẩy về vị trí cũ. Bài này tập thăng bằng và từng chân riêng, giúp phát hiện bên nào yếu hơn.

Bật nhảy nhẹ. Khi đã squat vững vài tuần, có thể thêm bật nhảy lên thấp và tiếp đất mềm bằng nửa trước bàn chân, gối hơi gập. Chỉ vài lần mỗi hiệp, tập trên mặt bằng phẳng, không trơn. Ai từng đau gối nên hỏi bác sĩ trước khi tập bật nhảy.

Giáo án hai buổi mỗi tuần trong 12 tuần

Giáo án dưới đây đặt vào những ngày không chạy, mỗi buổi khoảng ba mươi phút. Trước buổi tập khởi động khớp năm phút, sau buổi giãn cơ năm phút.

  1. Tuần 1–4: treo xà 3 lần giữ tối đa; hít đất chống bàn 3 hiệp, mỗi hiệp làm đến khi còn khoảng hai lần nữa mới tới giới hạn; gập bụng chậm 3 hiệp; plank cẳng tay 3 lần giữ vừa sức.
  2. Tuần 5–8: kéo xà âm 3–4 hiệp, mỗi hiệp vài lần hạ chậm; hít đất hạ dần độ cao điểm tựa hoặc hít đất đầy đủ; thêm plank nghiêng và chim bay chó săn.
  3. Tuần 9–12: kéo xà theo nhóm nhỏ nhiều hiệp, ví dụ nhiều hiệp mỗi hiệp một hai cái, nghỉ đủ giữa hiệp; hít đất đầy đủ 3–4 hiệp; cơ lõi kết hợp ba bài.
  4. Mọi tuần: thêm 2–3 hiệp squat và lunge mỗi buổi, tăng dần số lần khi đã giữ được tư thế đúng.
  5. Mỗi bốn tuần: tự kiểm tra một lần, ghi số lần làm đúng kỹ thuật tối đa của từng bài để thấy tiến bộ.
  6. Nếu đau khớp: dừng bài gây đau, giữ các bài khác, đi khám nếu đau không hết sau vài ngày.

Nghỉ giữa các hiệp khoảng một đến hai phút. Khi một bài trở nên dễ ở mọi hiệp, tăng thêm một lần mỗi hiệp hoặc thêm một hiệp, không tăng cùng lúc nhiều thứ.

Ăn, ngủ để cơ thể kịp lớn lên

Cơ bắp mạnh lên trong lúc nghỉ, không phải trong lúc tập. Buổi tập tạo kích thích, còn việc xây lại sợi cơ diễn ra khi bạn ăn đủ và ngủ đủ. Học sinh vừa học dồn vừa tập thể lực dễ rơi vào tình trạng ăn không đủ, thức khuya, rồi thấy mãi không tiến bộ.

Bữa ăn hằng ngày nên có đủ đạm từ thịt, cá, trứng, sữa, đậu phụ, các loại đậu; đủ tinh bột để có năng lượng; nhiều rau và trái cây. Không cần bột đạm hay thực phẩm chức năng; muốn dùng gì, hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước. Tuyệt đối tránh các loại thuốc tăng cơ không rõ nguồn gốc: chúng có thể chứa chất cấm, gây hại cho sức khoẻ, và làm bất thường kết quả xét nghiệm.

Một thói quen nhỏ giúp ích: ăn một bữa có đạm và tinh bột trong vòng vài giờ sau buổi tập, chẳng hạn cơm với cá, hoặc sữa với bánh mì nếu tập buổi tối. Uống đủ nước trong ngày, nhất là những hôm trời nóng. Theo dõi cân nặng hằng tháng để biết mình có đang ăn thiếu so với mức tiêu hao hay không.

Về giấc ngủ, tuổi vị thành niên cần ngủ nhiều hơn người lớn. Đặt giờ đi ngủ cố định, hạn chế điện thoại trước giờ ngủ, và coi giấc ngủ là một phần của giáo án chứ không phải thứ bị cắt đầu tiên khi bận.

Câu hỏi thường gặp

Chưa kéo được cái xà nào thì mất bao lâu mới kéo được?

Tuỳ cân nặng, sức mạnh ban đầu và độ đều đặn. Nhiều người kéo được cái đầu tiên sau vài tuần đến vài tháng tập treo xà và kéo xà âm hai ba buổi mỗi tuần. Đừng so với người khác; hãy so số giây treo và số lần hạ chậm của mình qua từng tuần.

Tập hít đất mỗi ngày có tốt hơn không?

Với người mới, tập cách ngày cho cơ và khớp hồi phục thường hiệu quả hơn. Nếu muốn tập mỗi ngày, làm nhẹ, vài hiệp không tới giới hạn. Đau khớp vai, cổ tay là dấu hiệu nên giảm tải và xem lại kỹ thuật.

Gập bụng nhiều có làm giảm mỡ bụng không?

Gập bụng làm khoẻ cơ bụng nhưng không đốt mỡ riêng vùng bụng. Mỡ giảm khi tổng năng lượng ăn vào ít hơn tiêu hao, nhờ ăn uống điều độ và vận động toàn thân như chạy. Tập cơ lõi vẫn có ích cho tư thế và cột sống.

Đau lưng khi gập bụng thì làm sao?

Hãy dừng bài đó, kiểm tra kỹ thuật: có giật người, dùng tay kéo cổ hay nhấc lưng dưới quá nhanh không. Thay bằng plank và chim bay chó săn, vốn nhẹ cho lưng hơn. Nếu đau kéo dài, lan xuống chân hoặc tê, đi khám bác sĩ.

Nữ sinh có cần tập xà đơn không?

Sức mạnh tay, vai, lưng có ích cho cả nam và nữ trong huấn luyện. Nữ sinh có thể bắt đầu với treo xà, kéo xà thấp, kéo xà âm như mô tả trong bài. Nội dung kiểm tra thể lực cụ thể cho nữ, nếu có, theo thông báo của từng trường.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138