Lý lịch trong hồ sơ sơ tuyển vào trường quân đội, công an phải được khai trung thực, đầy đủ, đúng mẫu do cơ quan tuyển sinh phát hành năm đó, và thông tin phải khớp với các giấy tờ gốc của thí sinh và gia đình. Đây là căn cứ để cơ quan chức năng xác minh tiêu chuẩn chính trị, đạo đức của thí sinh. Khai sai, khai thiếu hay che giấu có thể khiến thí sinh bị loại, kể cả khi đã trúng tuyển và đang học.
Bài này hướng dẫn cách chuẩn bị trước khi cầm mẫu lý lịch: thu thập thông tin gì, hỏi ai trong gia đình, sắp xếp thế nào cho khỏi sót, và những lỗi điền thường gặp. Mẫu cụ thể, nơi xác nhận và quy trình nộp có thể khác giữa khối quân đội và khối công an, và có thể thay đổi theo năm; luôn làm theo hướng dẫn kèm mẫu và theo cán bộ tiếp nhận tại cơ quan quân sự hoặc công an nơi đăng ký thường trú.
Lý lịch dùng để làm gì và vì sao không thể khai qua loa
Học viên trường quân đội, công an sau khi tốt nghiệp sẽ trở thành sĩ quan, cán bộ trong lực lượng vũ trang, nên ngay từ khâu tuyển sinh đã có yêu cầu về tiêu chuẩn chính trị và đạo đức. Lý lịch là tài liệu thí sinh tự khai về bản thân và gia đình, làm cơ sở để cơ quan có thẩm quyền xác minh. Nội dung lý lịch được đối chiếu với hồ sơ hộ tịch, cư trú và kết quả xác minh thực tế.
Vì có xác minh, khai qua loa không giúp được gì mà chỉ gây rủi ro. Một chi tiết khai sai vô ý, như nhầm năm sinh của ông bà hay ghi sai nơi công tác của người thân, có thể làm quá trình xác minh kéo dài, phải bổ sung, giải trình. Còn một chi tiết bị che giấu cố ý, nếu phát hiện, thường dẫn tới hậu quả nặng hơn nhiều so với việc khai thật ngay từ đầu.
Điều nhiều gia đình không biết là nhiều hoàn cảnh nghe có vẻ bất lợi thực ra không phải là lý do loại thí sinh, hoặc cần được xem xét cụ thể. Chỉ cơ quan tuyển sinh mới có thẩm quyền đánh giá. Việc của gia đình là khai đúng và đủ, rồi hỏi cán bộ tiếp nhận nếu băn khoăn, không tự đoán rồi tự bỏ bớt thông tin.
Chuẩn bị thông tin trước khi cầm mẫu
Phần lớn lỗi xảy ra vì điền ngay khi chưa có đủ thông tin, rồi phải tẩy xoá hoặc đoán. Hãy làm theo thứ tự dưới đây, trước khi chạm bút vào mẫu chính thức:
- Gom giấy tờ gốc của thí sinh: giấy khai sinh, căn cước, học bạ, các giấy chứng nhận liên quan. Ghi ra giấy nháp họ tên, ngày sinh, nơi sinh, quê quán đúng như trên giấy khai sinh.
- Lập danh sách người thân theo các mục mẫu yêu cầu, thường gồm cha mẹ, anh chị em ruột, có mẫu yêu cầu cả ông bà hai bên. Đọc kỹ mẫu năm đó để biết phạm vi cụ thể.
- Với từng người thân, hỏi và ghi: họ tên đầy đủ, năm sinh, quê quán, nơi ở hiện nay, nghề nghiệp, nơi làm việc. Với người đã mất, ghi năm mất nếu mẫu yêu cầu.
- Hỏi về quá trình của cha mẹ theo các mốc mẫu yêu cầu, như thời gian làm việc ở đâu, có tham gia lực lượng vũ trang không. Ghi theo năm, không ước chừng nếu có thể tra lại được.
- Đối chiếu thông tin vừa ghi với giấy tờ của từng người. Năm sinh, chính tả họ tên, tên địa danh phải khớp với căn cước, sổ hộ khẩu cũ hoặc dữ liệu cư trú hiện hành.
- Ghi lại những điểm chưa chắc hoặc những hoàn cảnh đặc biệt cần hỏi cán bộ tiếp nhận trước khi điền.
Bước chuẩn bị này có thể mất vài buổi tối, nhất là khi ông bà ở xa hay người thân đã chuyển nơi ở nhiều lần. Làm từ học kỳ một lớp 12, thậm chí từ lớp 11, sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều so với khi đã có lịch nộp hồ sơ.
Điền mẫu: những nguyên tắc chung
Dùng đúng mẫu năm hiện hành. Mẫu lý lịch do cơ quan tuyển sinh phát hành, có thể khác giữa các năm và giữa khối quân đội với khối công an. Không dùng mẫu xin được từ anh chị khoá trước, không tự in mẫu tải từ nguồn không chính thức.
Viết rõ ràng, một loại mực, không tẩy xoá. Hồ sơ viết tay cần chữ dễ đọc. Tránh tẩy xoá, dùng bút xoá. Nếu viết sai, hỏi cán bộ tiếp nhận cách xử lý; thông thường xin mẫu mới để viết lại an toàn hơn sửa chồng lên.
Ghi đủ, không bỏ trống tuỳ tiện. Mục nào không có thông tin thì ghi theo hướng dẫn của mẫu, chẳng hạn ghi không có. Bỏ trống khiến người xét duyệt không biết là không có hay quên khai.
Tên địa danh ghi theo hướng dẫn. Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, nhiều xã, phường, tỉnh đã đổi tên hoặc sáp nhập. Nơi sinh, quê quán thường ghi theo giấy khai sinh; nơi ở hiện nay ghi theo địa danh hiện hành. Khi phân vân, hỏi cán bộ tiếp nhận cách ghi, có trường hợp cần ghi cả tên cũ và tên mới.
Thí sinh tự viết. Lý lịch là tài liệu tự khai, nên thí sinh cần tự tay điền và hiểu mình đã khai những gì. Phụ huynh hỗ trợ thông tin, nhưng không viết thay. Khi được hỏi lại trong quá trình xác minh, thí sinh cần trả lời được.
Những lỗi hay gặp và cách tránh
Bảng dưới gom các lỗi thường gặp khi khai lý lịch. Phần lớn là lỗi vô ý, nhưng đều có thể làm hồ sơ phải bổ sung hoặc giải trình.
| Lỗi | Ví dụ | Cách tránh |
|---|---|---|
| Họ tên, ngày sinh lệch giữa các giấy tờ | Giấy khai sinh ghi một cách, học bạ ghi khác một dấu | Kiểm tra từ lớp 11, điều chỉnh giấy tờ theo thủ tục trước khi nộp |
| Năm sinh người thân ghi ước chừng | Ghi ông nội sinh khoảng năm nào đó | Tra căn cước, giấy tờ của người thân, hỏi trực tiếp |
| Nghề nghiệp ghi chung chung | Ghi làm tự do, buôn bán mà không rõ | Ghi cụ thể công việc thực tế theo hướng dẫn mẫu |
| Bỏ sót người thân | Quên anh chị em cùng cha khác mẹ hoặc đã ra ở riêng | Lập danh sách đầy đủ trước, đọc kỹ phạm vi mẫu yêu cầu |
| Không khai thông tin người thân ở nước ngoài | Nghĩ là không quan trọng nên bỏ qua | Khai đúng theo mục mẫu; việc đánh giá thuộc cơ quan tuyển sinh |
| Không xin xác nhận đúng nơi | Mang đi xác nhận ở nơi không có thẩm quyền theo hướng dẫn | Đọc kỹ hướng dẫn kèm mẫu, hỏi cán bộ tiếp nhận nơi đăng ký thường trú |
Phần lớn những lỗi trên đều phòng được bằng một buổi đối chiếu kỹ trước khi nộp. Nên nhờ một người lớn trong nhà đọc lại toàn bộ bản khai, so từng dòng với giấy tờ gốc.
Khi gia đình có hoàn cảnh đặc biệt
Nhiều gia đình lo lắng khi có người thân từng vi phạm pháp luật, đang sống ở nước ngoài, cha mẹ ly hôn không rõ thông tin một bên, hay bản thân thí sinh từng bị kỷ luật ở trường. Phản xạ tự nhiên là muốn bỏ qua những chi tiết đó. Đây là cách làm rủi ro nhất, vì thông tin này rất có thể xuất hiện trong quá trình xác minh.
Cách làm đúng là khai trung thực theo mục mẫu yêu cầu, và trước khi nộp, hỏi trực tiếp cán bộ phụ trách tuyển sinh tại cơ quan quân sự hoặc công an nơi đăng ký thường trú về trường hợp cụ thể của mình. Họ có thể cho biết hoàn cảnh đó có ảnh hưởng tới tiêu chuẩn không, cần giấy tờ gì bổ sung. Có những trường hợp gia đình tưởng là vướng nhưng thực ra không, và ngược lại.
Nếu sau khi hỏi, thí sinh biết mình không đạt tiêu chuẩn của ngành, đó là thông tin quý để chuyển hướng sớm sang phương án khác, thay vì mất cả năm ôn thi rồi bị loại ở vòng cuối. Và nếu có ai đó hứa có thể làm sạch lý lịch, lo cho qua vòng xác minh để lấy tiền, gia đình cần hiểu đó là lừa đảo và nên báo cơ quan công an.
Nói chuyện trong gia đình trước khi khai
Khai lý lịch thường là lần đầu tiên một học sinh mười bảy, mười tám tuổi phải hỏi kỹ về quá khứ của cha mẹ, ông bà: ai làm nghề gì, từng sống ở đâu, có ai đi xa. Có những chuyện gia đình chưa từng kể, có những chuyện người lớn ngại nhắc lại. Vì vậy nên dành riêng một buổi để cả nhà ngồi với nhau, giải thích cho con vì sao cần những thông tin đó và cùng nhau ghi lại.
Phụ huynh nên chủ động kể những gì mình biết, kể cả những chuyện không vui, thay vì để con tự phát hiện khi đang điền mẫu hay khi cán bộ hỏi lại. Với thông tin về ông bà hoặc họ hàng ở xa, có thể cần gọi điện hỏi thêm người lớn tuổi trong họ. Ghi rõ nguồn: thông tin này lấy từ giấy tờ nào, hay do ai kể, để khi cần còn kiểm lại được.
Buổi nói chuyện này cũng là dịp để cả nhà thống nhất rằng sẽ khai trung thực. Một thí sinh hiểu rõ hoàn cảnh gia đình mình sẽ bình tĩnh hơn nhiều khi được hỏi trong quá trình xác minh, và không bị bất ngờ bởi những điều chưa từng nghe tới.
Danh mục kiểm tra trước khi nộp
Trước khi mang hồ sơ đi nộp, thí sinh và phụ huynh rà lại theo danh sách sau:
- Mẫu lý lịch đúng năm hiện hành, đúng khối quân đội hoặc công an, đúng loại dành cho thí sinh của mình.
- Mọi mục đã điền đủ, mục không có thông tin ghi theo hướng dẫn, không bỏ trống.
- Họ tên, ngày sinh, nơi sinh của thí sinh khớp với giấy khai sinh và căn cước.
- Thông tin từng người thân khớp với giấy tờ của họ.
- Chữ viết rõ, không tẩy xoá, cùng một loại mực.
- Đã có chữ ký, xác nhận theo đúng yêu cầu của mẫu.
- Đã chụp hoặc photo lại bản lý lịch hoàn chỉnh để gia đình giữ, phục vụ khi cần giải trình hoặc bổ sung.
- Đã ghi lại tên, nơi làm việc của cán bộ tiếp nhận và ngày nộp.
Một bản sao lưu tại nhà rất hữu ích nếu sau này có câu hỏi xác minh, hoặc khi thí sinh dự thi lại năm sau và cần khai lại, bảo đảm thông tin nhất quán giữa hai lần khai.
Câu hỏi thường gặp
Mẫu lý lịch thi trường quân đội và trường công an có giống nhau không?
Không nhất thiết. Mỗi khối có mẫu và hướng dẫn riêng, có thể thay đổi theo năm. Thí sinh nên nhận mẫu tại nơi đăng ký sơ tuyển hoặc theo hướng dẫn chính thức của khối mình thi, không dùng mẫu của khối kia hoặc của năm trước.
Có cần khai thông tin ông bà không?
Tuỳ mẫu của từng năm và từng khối. Nhiều mẫu yêu cầu khai cả ông bà nội ngoại. Bạn đọc kỹ các mục trong mẫu chính thức và chuẩn bị thông tin theo đúng phạm vi đó; khi không rõ thì hỏi cán bộ tiếp nhận hồ sơ.
Người thân từng vi phạm pháp luật thì có nên khai không?
Cần khai trung thực theo mục mẫu yêu cầu. Việc người thân từng vi phạm có ảnh hưởng tới tiêu chuẩn hay không do cơ quan tuyển sinh đánh giá theo quy định. Che giấu thông tin có thể khiến thí sinh bị loại nặng hơn. Gia đình nên hỏi trước cán bộ tuyển sinh về trường hợp cụ thể.
Viết sai trong mẫu lý lịch thì sửa thế nào?
Hồ sơ nên hạn chế tẩy xoá. Khi viết sai, thí sinh nên hỏi cán bộ tiếp nhận cách xử lý. Thông thường cách an toàn là xin mẫu mới và viết lại toàn bộ, thay vì sửa chồng lên chỗ sai. Vì vậy nên điền nháp trước rồi mới chép vào mẫu chính thức.
Phụ huynh có được viết lý lịch thay con không?
Lý lịch là tài liệu thí sinh tự khai, nên thí sinh cần tự viết và nắm rõ nội dung. Phụ huynh hỗ trợ cung cấp, kiểm tra thông tin. Trong quá trình xác minh, thí sinh có thể được hỏi lại về những gì đã khai, nên cần hiểu rõ từng dòng mình viết.
Thi lại năm sau có phải khai lý lịch lại không?
Thông thường mỗi mùa tuyển sinh có hồ sơ sơ tuyển riêng, nên thí sinh dự thi lại cần làm hồ sơ theo mẫu và hướng dẫn của năm mới. Giữ bản sao lý lịch lần trước giúp khai nhất quán và nhanh hơn, nhưng vẫn phải cập nhật những gì đã thay đổi.