Lo lắng trước kỳ sơ tuyển vào trường quân đội, công an là phản ứng bình thường, vì đây là vòng thí sinh phải trình diện cả sức khoẻ, thể lực lẫn lý lịch, những thứ không thể ôn gấp như một môn học. Cách giữ bình tĩnh hiệu quả nhất là gọi đúng tên nỗi lo, tách việc mình kiểm soát được với việc không kiểm soát được, và chuẩn bị kỹ những gì nằm trong tay mình.
Bài này dành cho thí sinh đang chờ đến lượt khám sức khoẻ, kiểm tra thể lực hay nộp hồ sơ, và cho phụ huynh muốn hiểu con đang trải qua điều gì. Bài không thay thế tư vấn của chuyên gia tâm lý hay bác sĩ; nếu lo âu kéo dài, ảnh hưởng tới ăn ngủ và sinh hoạt, gia đình nên tìm người có chuyên môn hỗ trợ.
Vì sao vòng sơ tuyển gây áp lực khác hẳn kỳ thi viết
Trong kỳ thi viết, học sinh biết mình được chấm trên những gì đã học. Ôn nhiều thì yên tâm hơn. Vòng sơ tuyển thì khác: thí sinh bị đánh giá trên cơ thể mình, trên lý lịch gia đình mình, những thứ phần lớn đã có sẵn từ trước. Cảm giác bị phán xét về những điều mình không tự chọn khiến nhiều em bất an hơn hẳn so với ngồi làm đề.
Thêm vào đó là tính chất một lần. Một học sinh có thể làm đề luyện hàng chục lần, nhưng khám sức khoẻ sơ tuyển chỉ diễn ra trong một buổi. Một con số huyết áp cao hơn thường lệ do hồi hộp, một lần đo thị lực khi mắt mỏi, có thể khiến em lo suốt nhiều ngày sau đó dù kết quả cuối cùng chưa có.
Cuối cùng là áp lực xã hội. Ở nhiều làng quê, thi đỗ trường quân đội, công an là niềm tự hào của cả dòng họ. Lời hỏi thăm của họ hàng, hàng xóm, dù thiện ý, có thể biến thành gánh nặng. Thí sinh không chỉ sợ trượt, mà còn sợ làm cả nhà thất vọng.
Nỗi lo thường gặp: phần kiểm soát được và phần không
Một cách giảm lo hiệu quả là tách từng nỗi lo thành hai phần. Phần kiểm soát được thì lên kế hoạch; phần không kiểm soát được thì chấp nhận và chuẩn bị phương án dự phòng.
| Nỗi lo | Phần trong tay thí sinh | Phần không trong tay |
|---|---|---|
| Không đạt tiêu chuẩn sức khoẻ | Khám sớm, chữa đúng cách những gì chữa được, ngủ đủ trước ngày khám | Tiêu chuẩn của ngành, những đặc điểm cơ thể có sẵn |
| Hồi hộp làm huyết áp, nhịp tim tăng khi đo | Đến sớm, nghỉ trước khi đo, tập hít thở chậm | Kết quả đo tại thời điểm đó |
| Không đạt kiểm tra thể lực | Tập đều từ sớm, giữ sức, không chấn thương | Điều kiện thời tiết, sân bãi hôm kiểm tra |
| Lý lịch gia đình có điểm phức tạp | Khai trung thực, hỏi trước cán bộ tuyển sinh | Kết quả xác minh và đánh giá của cơ quan có thẩm quyền |
| Làm gia đình thất vọng | Trò chuyện thẳng thắn với cha mẹ, chuẩn bị phương án khác | Phản ứng và cảm xúc của người khác |
Khi viết ra như vậy, nhiều em nhận ra phần lớn nỗi lo đã có việc cụ thể để làm. Phần còn lại không biến mất, nhưng nhẹ đi khi biết mình đã làm hết những gì có thể.
Những ngày trước khi đi sơ tuyển
Giữ nếp sinh hoạt bình thường. Không thay đổi đột ngột chế độ ăn, giờ ngủ, cường độ tập. Cơ thể ổn định nhất khi theo nhịp quen thuộc. Những thay đổi bất thường trong vài ngày cuối thường gây hại nhiều hơn có lợi.
Chuẩn bị giấy tờ và đồ dùng từ sớm. Kiểm tra lại giấy tờ theo danh mục, chuẩn bị quần áo, giày, nước uống từ hôm trước. Cảm giác mọi thứ đã sẵn sàng giúp giảm nhiều căng thẳng vào buổi sáng hôm đó.
Hạn chế đọc tin đồn. Các diễn đàn, nhóm trên mạng xã hội thường đầy những câu chuyện về người trượt vì lý do này lý do kia, phần lớn không kiểm chứng được. Đọc nhiều chỉ làm lo thêm. Thông tin đáng tin là thông báo chính thức và hướng dẫn của cán bộ tuyển sinh.
Tránh mẹo truyền miệng. Không dùng thuốc, thực phẩm lạ hay bất cứ cách nào để làm thay đổi kết quả khám. Ngoài việc có thể ảnh hưởng sức khoẻ, việc tìm cách đối phó với kiểm tra là trái quy định. Điều nên làm là để cơ thể ở trạng thái tự nhiên, khoẻ nhất.
Ngủ đủ đêm trước. Nếu khó ngủ vì hồi hộp, đừng cố ép. Nằm nghỉ, thở chậm, tránh điện thoại. Một đêm ngủ chưa trọn vẹn không quyết định kết quả; điều quan trọng là những tuần trước đó bạn đã giữ nếp ngủ ổn định.
Trong ngày sơ tuyển: vài thao tác giúp giữ bình tĩnh
Không ai có thể hết hồi hộp hoàn toàn, nhưng có thể giữ nó ở mức không ảnh hưởng tới kết quả. Thử áp dụng theo thứ tự trong ngày:
- Đến sớm hơn giờ hẹn một khoảng, để không phải vội vã, có thời gian ngồi nghỉ và làm quen với không khí nơi khám.
- Ăn sáng nhẹ, quen thuộc nếu hướng dẫn không yêu cầu nhịn ăn cho một số xét nghiệm. Đọc kỹ hướng dẫn trước về việc này.
- Khi chờ tới lượt, tập thở chậm: hít vào bằng mũi đếm chậm tới bốn, thở ra từ từ dài hơn. Lặp lại vài lần khi thấy tim đập nhanh.
- Trước mỗi lần đo như huyết áp, nhịp tim, ngồi yên vài phút, không nói chuyện, không vừa đi bộ nhanh đến đã đo ngay.
- Nghe kỹ hướng dẫn của cán bộ và nhân viên y tế. Nếu chưa hiểu, hỏi lại một cách lịch sự. Không có câu hỏi nào là thừa.
- Sau mỗi phần, không ngồi ôn lại từng chi tiết hay so với bạn. Chuyển sự chú ý sang phần tiếp theo.
Nếu có kết quả không như mong muốn ở một phần, hãy hỏi cán bộ về quy trình tiếp theo, có được khám lại hay phúc tra không theo quy định năm đó. Bình tĩnh hỏi rõ luôn tốt hơn hoảng hốt suy đoán.
Phụ huynh có thể giúp gì, và nên tránh gì
Điều thí sinh cần nhất từ cha mẹ trước ngày sơ tuyển không phải là lời dặn dò thêm, mà là cảm giác được ủng hộ bất kể kết quả. Một câu nói như: dù thế nào bố mẹ cũng tự hào vì con đã cố gắng, có tác dụng làm dịu hơn mọi lời khuyên. Thí sinh khi bớt sợ làm cha mẹ thất vọng sẽ giữ được bình tĩnh tốt hơn hẳn.
Phụ huynh nên tránh nhắc liên tục về kỳ vọng của dòng họ, so sánh với con nhà khác đã đỗ, hay kể những chuyện người quen trượt vì lý do nào đó. Cũng nên hạn chế để họ hàng hỏi han dồn dập trong những ngày sát kỳ sơ tuyển; có thể khéo léo trả lời thay con.
Về việc thực tế, phụ huynh giúp được nhiều: lo bữa ăn quen thuộc, nhắc giờ ngủ, cùng con kiểm tra giấy tờ, đưa đón nếu nơi khám ở xa. Trong ngày sơ tuyển, nếu được đi cùng, hãy giữ thái độ bình thản, không hỏi han dồn dập sau mỗi phần khám.
Khi nỗi lo vượt quá mức bình thường
Hồi hộp trước sơ tuyển là bình thường. Nhưng có những dấu hiệu cho thấy lo âu đang vượt khỏi khả năng tự điều chỉnh, và cần sự hỗ trợ của người có chuyên môn:
- Mất ngủ kéo dài nhiều đêm liên tiếp, không chỉ đêm trước ngày khám.
- Ăn uống thay đổi rõ rệt, bỏ bữa hoặc ăn quá nhiều kéo dài.
- Thường xuyên đau đầu, đau bụng, tim đập nhanh không rõ lý do.
- Thu mình, không muốn gặp ai, mất hứng thú với cả những việc từng thích.
- Có suy nghĩ tiêu cực về bản thân lặp đi lặp lại, cảm thấy mình vô dụng nếu không đỗ.
Khi thấy những dấu hiệu này, gia đình nên đưa con đi khám, gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý, hoặc trao đổi với giáo viên chủ nhiệm, nhân viên tư vấn học đường nếu trường có. Sức khoẻ tinh thần của con quan trọng hơn bất kỳ kỳ thi nào. Một học sinh khoẻ mạnh, dù trượt năm nay, vẫn còn nhiều con đường phía trước.
Đổi cách tự nói với mình: từ câu doạ sang câu thực tế
Thay câu chắc chắn trượt bằng câu chưa biết kết quả. Trong những ngày chờ đợi, đầu óc hay tự phát ra những câu như mình chắc chắn trượt khám mắt, hay mình mà trượt thì xấu hổ lắm. Những câu đó nghe như sự thật nhưng thực ra là phỏng đoán. Viết chúng ra giấy, rồi viết bên cạnh một câu thực tế hơn: kết quả chưa có, mình đã khám sớm và làm những gì bác sĩ dặn.
Nhắc lại những gì mình đã làm được. Liệt kê những việc đã chuẩn bị trong mấy tháng qua: số tuần tập đều, những lần khám, giấy tờ đã rà. Danh sách đó là bằng chứng rằng bạn không bước vào sơ tuyển tay trắng, và nó giúp kéo sự chú ý khỏi những điều chưa xảy ra.
Chuẩn bị sẵn câu trả lời cho câu hỏi nếu trượt thì sao. Nỗi sợ lớn thường đến từ việc không biết sau đó sẽ làm gì. Khi đã có câu trả lời cụ thể, chẳng hạn vẫn còn nguyện vọng đại học cùng tổ hợp, hoặc sẽ cân nhắc thi lại năm sau, nỗi sợ mất đi phần lớn sức nặng.
Nói ra với một người tin cậy. Giữ lo lắng trong lòng khiến nó lớn dần. Kể với cha mẹ, anh chị, một người thầy hay một người bạn thân. Thường chỉ cần được lắng nghe đã nhẹ lòng hơn nhiều.
Sau ngày sơ tuyển: chờ kết quả mà không mất nhịp học
Sơ tuyển xong chưa phải là hết. Kết quả có thể chưa có ngay, và phía trước vẫn còn kỳ thi tốt nghiệp THPT, với thí sinh công an còn bài thi đánh giá. Quãng chờ đợi dễ khiến nhiều em buông lỏng: hoặc ngồi đoán kết quả cả ngày, hoặc nghỉ học vì nghĩ phải đợi biết mình có đạt hay không rồi mới học tiếp.
Cách tốt nhất là quay lại lịch học quen thuộc ngay trong tuần đó. Kỳ thi tốt nghiệp vẫn cần cho mọi phương án, kể cả phương án đại học dân sự dự phòng, nên không có giờ học nào bị phí. Cho phép mình nghỉ một hai ngày sau buổi sơ tuyển, rồi trở lại nhịp cũ.
Khi có thông báo kết quả, dù đạt hay chưa đạt, hãy đọc kỹ hướng dẫn các bước tiếp theo. Nếu đạt, bước kế tiếp là đăng ký dự thi, xét tuyển theo thời hạn. Nếu chưa đạt, hỏi rõ lý do và quy trình phúc tra nếu quy định cho phép, rồi dồn sức cho phương án còn lại. Cả hai trường hợp đều cần một cái đầu tỉnh táo, và đó là lý do việc giữ bình tĩnh không dừng lại ở ngày sơ tuyển.
Câu hỏi thường gặp
Hồi hộp làm huyết áp tăng khi khám sơ tuyển có sao không?
Hồi hộp có thể làm huyết áp, nhịp tim tăng tạm thời. Ngồi nghỉ yên vài phút, thở chậm trước khi đo giúp kết quả phản ánh đúng hơn. Nếu kết quả bất thường, bạn có thể hỏi cán bộ về quy trình tiếp theo theo quy định năm đó. Nếu thường xuyên có chỉ số cao, nên khám bác sĩ trước kỳ sơ tuyển.
Có nên dùng thuốc an thần cho đỡ hồi hộp trước ngày khám không?
Không nên tự dùng bất kỳ loại thuốc nào để thay đổi trạng thái cơ thể trước khám sơ tuyển. Thuốc có thể gây tác dụng phụ và ảnh hưởng kết quả. Nếu lo âu nghiêm trọng, hãy gặp bác sĩ từ sớm để được tư vấn đúng cách, không tự xử lý vào phút cuối.
Làm sao để không bị áp lực vì kỳ vọng của gia đình?
Thử nói thẳng với cha mẹ về cảm giác của mình, vào lúc cả nhà bình tĩnh. Nhiều phụ huynh không nhận ra lời động viên của mình đang thành áp lực. Cùng nhau bàn về phương án dự phòng cũng giúp cả nhà nhẹ lòng hơn, vì biết rằng dù kết quả thế nào vẫn có hướng đi tiếp.
Trượt sơ tuyển có phải là thất bại lớn không?
Trượt sơ tuyển thường vì những tiêu chuẩn đặc thù của ngành, không phải vì thí sinh kém cỏi. Nhiều người không đạt tiêu chuẩn một ngành vẫn rất thành công ở lĩnh vực khác. Điều quan trọng là có phương án dự phòng đã chuẩn bị song song, để không mất cả năm học.
Đọc chuyện người khác trượt trên mạng có giúp chuẩn bị tốt hơn không?
Thường là không. Những câu chuyện trên mạng hiếm khi kiểm chứng được, nhiều khi đã cũ hoặc không đúng với quy định năm hiện hành. Đọc nhiều chỉ khiến lo thêm. Thông tin đáng tin là thông báo chính thức và câu trả lời của cán bộ phụ trách tuyển sinh.
Khi nào cần đưa con đi gặp chuyên gia tâm lý?
Khi lo âu kéo dài nhiều ngày, ảnh hưởng tới giấc ngủ, ăn uống, học tập, hoặc con có những suy nghĩ tiêu cực về bản thân lặp đi lặp lại. Gia đình có thể bắt đầu bằng việc trao đổi với giáo viên chủ nhiệm, nhân viên tư vấn học đường, hoặc đưa con đi khám bác sĩ.