Học sinh thi trường quân đội, công an cần tập thể lực đều trong suốt năm học, và cách làm bền nhất là gắn giờ tập vào lịch tuần cố định, thay vì tập dồn khi rảnh. Ba đến bốn buổi tập vừa sức mỗi tuần, đặt vào khung giờ không chạm vào giờ học chính và giờ ngủ, là đủ để duy trì thể lực mà không làm sa sút việc học văn hoá.
Bài này không đưa giáo án tập luyện, vì chuyện tập gì, tập bao nhiêu phụ thuộc thể trạng từng người và nên có hướng dẫn của giáo viên thể dục hoặc người có chuyên môn; danh mục sức khoẻ và thể lực của trang bàn kỹ phần đó. Ở đây chỉ bàn bài toán thời gian: một ngày có hai mươi bốn giờ, làm sao chia cho học trên lớp, tự học, tập luyện, ăn ngủ và nghỉ ngơi mà không phần nào bị bỏ rơi.
Vì sao tập thể lực không lấy mất thời gian học
Phụ huynh hay lo rằng mỗi buổi tập là một buổi học bị mất. Thực tế, với học sinh đang ôn thi, vận động vừa phải giúp ngủ sâu hơn, tỉnh táo hơn vào buổi tối, và giảm căng thẳng tích tụ sau nhiều giờ ngồi bàn. Một giờ tập đổi lấy hai giờ học tập trung có giá trị hơn ba giờ ngồi bàn trong trạng thái uể oải.
Điều làm mất thời gian thật sự là tập không có kế hoạch. Hôm nào hứng thì chạy rất xa, hôm sau đau chân phải nghỉ, rồi bỏ cả tuần. Hoặc tập sát giờ ngủ khiến khó ngủ, sáng hôm sau mệt. Một lịch cố định giải quyết cả hai vấn đề: cơ thể quen nhịp, đầu óc không phải nghĩ hôm nay có tập hay không.
Với trường quân đội và công an, thể lực còn gắn với sức khoẻ khi khám sơ tuyển và với cuộc sống học viên sau này. Người quen vận động đều thường thích nghi nhanh hơn với nếp sinh hoạt kỷ luật trong trường. Vì vậy tập từ lớp 11, lớp 12 không chỉ để qua một vòng kiểm tra, mà là chuẩn bị cho cả quãng đời học tập phía trước.
Một lịch tuần mẫu cho học sinh học buổi sáng
Lịch dưới là ví dụ giả định cho học sinh học chính khoá buổi sáng, chiều có hai buổi học thêm ở trường. Bạn điều chỉnh theo thời khoá biểu thật của mình, giữ nguyên tắc: tập không sát giờ ngủ, không ngay sau bữa ăn no, và luôn có ngày nghỉ.
| Ngày | Buổi chiều | Buổi tối | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Thứ hai | Học thêm ở trường | Tự học môn yếu nhất | Không tập |
| Thứ ba | Tập khoảng 45 phút lúc chiều muộn | Tự học, làm bài tập | Ăn tối sau tập ít nhất nửa giờ |
| Thứ tư | Học thêm ở trường | Tự học, ôn lý thuyết | Không tập |
| Thứ năm | Tập khoảng 45 phút lúc chiều muộn | Tự học, sửa lỗi sai | Giãn cơ kỹ sau tập |
| Thứ sáu | Tự học | Làm một đề ngắn bấm giờ | Ngủ sớm hơn thường lệ |
| Thứ bảy | Tập buổi sáng sớm, dài hơn ngày thường | Nghỉ, gặp bạn bè, gia đình | Buổi tối không học nặng |
| Chủ nhật | Làm một đề trọn vẹn theo giờ thi | Xem lại đề, lên kế hoạch tuần sau | Ngày nghỉ tập |
Lịch này có ba buổi tập và hai ngày nghỉ tập liên tiếp ở giữa, đủ để cơ thể hồi phục. Học sinh đã quen vận động có thể thêm một buổi nhẹ, nhưng không nên tập mỗi ngày trong mùa thi.
Chọn giờ tập: buổi nào hợp với người đi học
Sáng sớm. Hợp với người dậy sớm được và trường học buổi chiều. Ưu điểm là không khí mát, tập xong tỉnh táo cả ngày. Nhược điểm là dễ bỏ khi thức khuya hôm trước, nên chỉ chọn nếu giờ ngủ thật sự ổn định.
Chiều muộn. Với đa số học sinh học buổi sáng, khung chiều muộn trước bữa tối là hợp lý nhất. Cơ thể đã khởi động qua một ngày, nhiệt độ dịu hơn buổi trưa, và tập xong còn nhiều thời gian trước giờ ngủ để cơ thể trở lại trạng thái nghỉ.
Tối muộn. Nên tránh. Tập nặng sát giờ ngủ làm tim đập nhanh, người nóng, khó vào giấc. Nếu chỉ có khung tối, hãy tập nhẹ, kết thúc ít nhất vài giờ trước khi ngủ.
Giờ trưa nắng. Không phù hợp ở hầu hết các tỉnh, thành phía Nam và miền Trung vào mùa nóng. Tập dưới nắng gắt dễ mất nước, say nắng, phản tác dụng.
Ngày mưa. Chuẩn bị sẵn phương án trong nhà như giãn cơ, bài tập với trọng lượng cơ thể theo hướng dẫn đã học. Ngày mưa không phải lý do để bỏ hẳn, nhưng cũng không cần cố chạy ngoài trời trơn trượt.
Giấc ngủ là phần thứ ba của lịch, không phải phần còn lại
Nhiều học sinh xếp lịch theo kiểu học trước, tập sau, ngủ bằng thời gian còn lại. Kết quả là ngủ năm sáu tiếng mỗi đêm trong nhiều tháng. Thiếu ngủ kéo dài làm giảm khả năng ghi nhớ, phản xạ chậm hơn, dễ chấn thương khi tập, và ảnh hưởng tới các chỉ số khi khám sức khoẻ như huyết áp, nhịp tim.
Cách làm đúng là đặt giờ ngủ trước, rồi mới xếp phần học và tập vào khoảng còn lại. Với học sinh tuổi mười sáu, mười bảy, các khuyến nghị y khoa phổ biến đều cho rằng cần ngủ đủ giấc hơn người lớn, khoảng tám tiếng trở lên mỗi đêm là mức nên hướng tới. Nếu lịch học quá dày khiến không thể ngủ đủ, đó là dấu hiệu cần bớt một việc, không phải bớt giờ ngủ.
Giữ giờ đi ngủ và giờ thức gần giống nhau cả ngày thường lẫn cuối tuần. Ngủ bù quá nhiều vào chủ nhật làm lệch nhịp, sáng thứ hai lại mệt. Đặt điện thoại xa giường, tắt màn hình trước giờ ngủ một khoảng, giúp vào giấc dễ hơn hẳn.
Mùa thi và mùa sơ tuyển: lúc nào giảm, lúc nào giữ
Lịch tuần không cố định suốt hai năm. Có những giai đoạn cần điều chỉnh:
- Tuần kiểm tra học kỳ ở trường: giảm còn hai buổi tập nhẹ, ưu tiên ngủ đủ và ôn bài.
- Những tuần trước đợt khám sức khoẻ và kiểm tra thể lực sơ tuyển: giữ nguyên mức tập quen thuộc, không tăng đột ngột, không thử bài mới, tránh mọi hoạt động dễ chấn thương như đá bóng va chạm mạnh.
- Giai đoạn ôn thi tốt nghiệp: tập nhẹ đều để giải toả căng thẳng, không bỏ hẳn, vì bỏ hẳn rồi tập lại dễ đau cơ và mất nhịp.
- Sau kỳ thi tốt nghiệp, với thí sinh công an còn bài thi đánh giá: tiếp tục lịch học và tập như trước, đừng nghỉ dài rồi mới quay lại.
- Khi ốm, sốt, chấn thương: nghỉ tập hoàn toàn, đi khám, chỉ tập lại khi đã khỏi và được bác sĩ đồng ý nếu là chấn thương.
Nguyên tắc chung là thay đổi từ từ. Cơ thể và đầu óc đều thích nhịp đều; mọi sự tăng giảm đột ngột đều có giá.
Dấu hiệu lịch đang quá tải và cách gỡ
Mệt kéo dài sau giấc ngủ. Nếu sáng nào cũng dậy trong trạng thái mệt dù đã ngủ đủ giờ, có thể khối lượng tập hoặc học đang quá sức. Giảm một buổi tập mỗi tuần trong hai tuần, theo dõi lại.
Đau không giảm sau vài ngày nghỉ. Mỏi cơ sau tập là bình thường, nhưng đau khớp, đau một điểm cố định, đau tăng khi tập là dấu hiệu cần nghỉ và đi khám. Đừng cố tập qua cơn đau trước kỳ kiểm tra.
Kết quả học sa sút liên tục. Nếu điểm kiểm tra trên lớp giảm vài tuần liền sau khi thêm giờ tập, hãy xem lại lịch: có thể giờ tập đang chiếm khung tự học tốt nhất trong ngày, hoặc tập xong quá mệt để học buổi tối.
Cáu gắt, mất hứng thú. Áp lực ôn thi cộng với tập luyện có thể khiến học sinh dễ cáu, chán nản. Gia đình nên để ý và trò chuyện. Một ngày nghỉ hoàn toàn, làm điều mình thích, đôi khi giúp nhiều hơn mọi lời động viên.
Ở trọ, ở nội trú hoặc đi học xa: xếp lịch khi không chủ động giờ giấc
Không phải học sinh nào cũng có lịch đơn giản như mẫu ở trên. Nhiều em ở các xã vùng cao của Lào Cai, Tuyên Quang, Điện Biên phải ở bán trú, nội trú; nhiều em ở các tỉnh ven biển đi học xa nhà mỗi ngày mất hơn một giờ đi lại; có em ở trọ gần trường huyện cũ, tự lo cơm nước. Với các em, khung giờ tập lý tưởng không phải lúc nào cũng có.
Nguyên tắc vẫn giữ: tìm hai đến ba khung cố định trong tuần, mỗi khung đủ cho một buổi tập ngắn, và bảo vệ giờ ngủ. Học sinh nội trú có thể tận dụng giờ sinh hoạt chung buổi chiều ở sân trường, xin phép thầy cô phụ trách để chạy cùng nhóm bạn có chung mục tiêu. Học sinh đi lại xa có thể tập vào sáng cuối tuần dài hơn một chút, ngày thường chỉ cần một buổi ngắn giữa tuần.
Học sinh ở trọ cần để ý thêm chuyện ăn uống. Tập xong mà ăn qua loa, mì gói thay cơm nhiều ngày, sẽ khó hồi phục và dễ mệt. Nấu chung với bạn cùng trọ, chuẩn bị sẵn thức ăn đơn giản đủ chất, là việc nhỏ nhưng ảnh hưởng lớn tới sức bền cả mùa thi. Phụ huynh ở xa có thể hỗ trợ bằng cách hỏi han đều đặn về bữa ăn và giấc ngủ, không chỉ hỏi về điểm số.
Ghi sổ theo dõi tuần để tự điều chỉnh
Lịch tuần chỉ thật sự hợp với mình khi được chỉnh qua vài tuần thực tế. Một cuốn sổ nhỏ hoặc một trang ghi chú giúp việc đó dễ hơn. Mỗi tối, mất chưa đến năm phút, ghi theo thứ tự:
- Hôm nay có tập không, tập gì, bao lâu, cảm giác sau tập thế nào: nhẹ nhõm, bình thường hay kiệt sức.
- Học được những gì, ngồi bàn bao lâu, khoảng nào tập trung tốt nhất, khoảng nào buồn ngủ.
- Đi ngủ lúc mấy giờ, sáng thức dậy có tỉnh không.
- Có chỗ nào đau, mỏi bất thường không.
- Cuối tuần, đọc lại bảy dòng ghi chép, chọn một thay đổi duy nhất cho tuần sau, chẳng hạn dời buổi tập thứ năm sang thứ tư, hoặc lên giường sớm hơn nửa giờ.
Chỉ thay đổi một điều mỗi tuần để biết chính xác thay đổi nào có tác dụng. Sau một tháng, bạn sẽ có một lịch tuần thật sự của riêng mình, vừa sức và bền, thay vì một bản kế hoạch đẹp trên giấy nhưng không ai theo được.
Câu hỏi thường gặp
Học sinh thi trường quân đội nên tập thể lực mấy buổi mỗi tuần?
Với học sinh đang đi học, ba đến bốn buổi vừa sức mỗi tuần thường là hợp lý, có ngày nghỉ xen giữa. Số buổi cụ thể tuỳ thể trạng và mức độ quen vận động. Người có bệnh nền hoặc từng chấn thương nên hỏi bác sĩ trước khi lên lịch.
Có nên tập thể lực vào buổi tối sau khi học xong không?
Tập nhẹ buổi tối được, nhưng nên kết thúc vài giờ trước khi ngủ. Tập nặng sát giờ ngủ làm cơ thể còn hưng phấn, khó vào giấc, ảnh hưởng tới việc học hôm sau. Nếu có thể, khung chiều muộn trước bữa tối là lựa chọn tốt hơn.
Mùa ôn thi tốt nghiệp có nên nghỉ tập hẳn không?
Không nên nghỉ hẳn. Giảm cường độ và số buổi, nhưng vẫn giữ vận động nhẹ đều đặn để giải toả căng thẳng và duy trì thể trạng. Nghỉ dài rồi tập lại đột ngột dễ đau cơ, chấn thương, nhất là khi sau đó còn các vòng kiểm tra.
Học thêm nhiều quá không còn thời gian tập thì làm sao?
Đó là dấu hiệu lịch đang quá dày. Hãy xem lại các buổi học thêm, buổi nào hiệu quả thấp hoặc trùng nội dung có thể bớt. Ba buổi tập mỗi tuần, mỗi buổi chưa đến một giờ, thường có giá trị hơn một buổi học thêm mà con ngồi trong trạng thái mệt mỏi.
Nữ sinh có cần lịch tập khác nam sinh không?
Nguyên tắc xếp lịch giống nhau: đều đặn, vừa sức, có ngày nghỉ, không sát giờ ngủ. Nội dung và cường độ tập nên theo thể trạng từng người và theo hướng dẫn của giáo viên thể dục. Trong những ngày cơ thể mệt, có thể giảm cường độ, không cần ép mình.
Ăn uống thế nào khi vừa học vừa tập?
Ăn đủ bữa, đủ nhóm chất, uống đủ nước, không bỏ bữa sáng. Không cần thực phẩm bổ sung đặc biệt nếu ăn uống bình thường đầy đủ. Tránh tập ngay sau khi ăn no, và tránh nước tăng lực để thức khuya học bài. Có vấn đề riêng về sức khoẻ thì hỏi bác sĩ.