Khi con đã chọn thi vào trường quân đội hoặc công an, phần việc của cha mẹ không phải là học thay hay thúc ép, mà là lo phần hậu cần mà một học sinh mười bảy tuổi khó tự lo: theo dõi thông báo tuyển sinh, giấy tờ, bữa ăn, giấc ngủ, đưa đón, và giữ cho không khí trong nhà đủ bình tĩnh để con học. Con đường này nhiều vòng hơn thi đại học dân sự, nên sự đồng hành của gia đình cũng kéo dài hơn, thường từ lớp 11 đến khi có giấy báo nhập học.
Bài này giả định gia đình và con đã thống nhất mục tiêu; chuyện cha mẹ muốn mà con chưa muốn có bài riêng ở danh mục chọn ngành của trang. Ở đây chỉ bàn việc cụ thể theo từng giai đoạn, những chỗ cha mẹ hay làm quá tay, và cách giúp con tránh bẫy lừa đảo đánh vào nỗi lo của phụ huynh.
Chia việc trong nhà: con lo học, cha mẹ lo phần còn lại
Một học sinh ôn thi trường quân đội, công an cùng lúc phải học văn hoá theo tổ hợp, tập thể lực, giữ sức khoẻ và chuẩn bị hồ sơ. Nếu để con tự gánh hết, việc học thường bị cắt xén. Cách làm hợp lý là chia rõ: con chịu trách nhiệm về việc học và việc tập; cha mẹ nhận phần thông tin, giấy tờ, bữa ăn và lịch trình đi lại.
Chia việc không có nghĩa là cha mẹ làm hết mọi thủ tục mà con không biết gì. Con vẫn cần đọc thông báo tuyển sinh, tự khai lý lịch, tự nắm các mốc thời gian, vì sau này khi vào trường, con sẽ phải tự lo cho mình trong môi trường kỷ luật. Cha mẹ làm phần chạy việc, nhưng mỗi tuần nên ngồi với con mười lăm phút để cập nhật: thông báo mới có gì, giấy tờ đến đâu, con có cần gì.
Khi gia đình có hai người lớn, nên phân công cụ thể: một người phụ trách theo dõi thông báo và giấy tờ, một người phụ trách bữa ăn, giấc ngủ, đưa đón. Phân công rõ giúp tránh tình trạng cả hai cùng nhắc con một việc, hoặc cả hai đều nghĩ người kia đã làm.
Việc của cha mẹ theo từng giai đoạn
Bảng dưới gợi ý những việc phụ huynh có thể nhận làm, theo các giai đoạn chuẩn bị từ lớp 11 đến khi có kết quả. Mốc cụ thể luôn theo thông báo năm hiện hành.
| Giai đoạn | Thông tin và giấy tờ | Sinh hoạt và sức khoẻ |
|---|---|---|
| Lớp 11 | Đọc thông báo tuyển sinh năm gần nhất cùng con, rà giấy tờ xem có lệch thông tin không | Đưa con khám sức khoẻ tổng quát, sắp xếp giờ giấc để con có thời gian tập |
| Hè trước lớp 12 | Ghi lại các mốc dự kiến, gom thông tin người thân để con khai lý lịch | Giữ nếp ngủ dậy đều cả trong kỳ nghỉ, lo bữa ăn đủ chất |
| Học kỳ một lớp 12 | Theo dõi thông báo sơ tuyển chính thức, chuẩn bị bản sao giấy tờ theo danh mục | Theo dõi dấu hiệu mệt mỏi, chấn thương, đưa con đi khám khi cần |
| Mùa sơ tuyển | Cùng con kiểm tra hồ sơ trước khi nộp, ghi lại ngày nộp, nơi nộp | Đưa đón nếu nơi khám ở xa, lo bữa sáng quen thuộc |
| Mùa thi và xét tuyển | Nhắc các hạn đăng ký dự thi, xét tuyển, giữ giấy tờ dự thi | Giữ không khí trong nhà yên tĩnh, hạn chế khách khứa, họ hàng hỏi han |
Không gia đình nào cũng làm được hết. Phụ huynh đi làm xa, làm ca đêm có thể nhờ người thân hỗ trợ một phần, hoặc thống nhất với con những việc tối thiểu như cùng kiểm hồ sơ trước khi nộp. Điều quan trọng là con biết mình không đơn độc trong những việc ngoài sức.
Những chỗ cha mẹ hay làm quá tay
Nhắc học liên tục. Con đã biết mình cần học. Lời nhắc lặp đi lặp lại chỉ khiến con thấy không được tin tưởng. Thay vào đó, thống nhất một lần về lịch học, rồi để con tự chịu trách nhiệm; chỉ trao đổi lại khi kết quả có dấu hiệu sa sút kéo dài.
Ép tập thể lực quá sức. Một số phụ huynh lo con không đạt thể lực nên bắt chạy thêm, tập thêm mỗi ngày. Tập quá sức dễ chấn thương đúng lúc cần khoẻ nhất. Lịch tập nên do con cùng giáo viên thể dục hoặc người có chuyên môn xây dựng, cha mẹ chỉ hỗ trợ thời gian và bữa ăn.
Tìm mẹo cho con qua khám. Nghe người quen mách thuốc này, cách kia để kết quả khám đẹp hơn là phản xạ dễ hiểu nhưng nguy hiểm. Việc đối phó với kiểm tra sức khoẻ trái quy định và có thể hại con. Nếu con có vấn đề sức khoẻ, đưa con đi khám bác sĩ từ sớm, chữa đúng cách.
Kể chuyện con nhà người ta. So sánh với người đã đỗ hay người đã trượt đều không giúp gì, chỉ thêm áp lực. Mỗi thí sinh có thể trạng, học lực, hoàn cảnh riêng.
Đưa con đi khắp nơi tìm thầy giỏi. Học thêm quá nhiều nơi khiến con mệt, không còn thời gian tự học và tập. Trước khi thêm một lớp, hỏi con xem lớp hiện tại đã dùng hết chưa.
Bữa ăn, giấc ngủ, đi lại: phần hậu cần quyết định sức bền
Bữa sáng không bỏ. Học sinh ôn thi hay bỏ bữa sáng vì dậy muộn hoặc vội đi học. Một bữa sáng đơn giản chuẩn bị từ tối hôm trước, như cơm nắm, bánh mì, sữa, trứng luộc, giúp con đủ sức cho buổi học và buổi tập. Đây là việc nhỏ cha mẹ làm được mỗi ngày mà hiệu quả rõ.
Bữa tối đúng giờ, đủ chất. Với con tập thể lực chiều muộn, bữa tối là bữa hồi phục. Cơm, rau, đạm từ thịt cá trứng đậu theo điều kiện gia đình là đủ, không cần thực phẩm bổ sung đắt tiền. Có vấn đề riêng về sức khoẻ thì hỏi bác sĩ.
Giờ tắt đèn của cả nhà. Con khó ngủ sớm nếu cả nhà xem tivi to tiếng đến khuya. Thống nhất một khung giờ yên tĩnh buổi tối giúp con học tập trung và ngủ đúng giờ. Cha mẹ hạn chế dùng điện thoại trong phòng con vào giờ đó cũng là cách làm gương.
Đi lại an toàn. Nhiều học sinh ở xã xa trung tâm phải đi xe máy hoặc xe đạp quãng dài mỗi ngày, có em đi chạy bộ ven quốc lộ lúc trời còn tối. Cha mẹ nên cùng con chọn cung đường chạy an toàn, có đèn, ít xe tải, và nhắc con đội mũ bảo hiểm khi đi xe. Một chấn thương do tai nạn có thể làm hỏng cả mùa sơ tuyển.
Cảnh giác với người nhận lo suất vào trường
Nỗi lo của cha mẹ có con thi trường quân đội, công an là miếng mồi quen thuộc của kẻ lừa đảo. Họ thường tự xưng quen biết người trong hội đồng tuyển sinh, cán bộ ở học viện, hoặc có suất riêng, rồi đề nghị gia đình đưa tiền để bảo đảm con đỗ. Có kẻ còn chờ đến khi có kết quả, nếu con đỗ thật nhờ năng lực của mình thì nhận là công của họ; nếu con trượt thì tìm cách khất lần, biến mất.
Tuyển sinh vào các trường quân đội, công an được tổ chức theo quy chế công khai, có sơ tuyển, có xét tuyển theo điểm và tiêu chuẩn. Không có kênh hợp pháp nào để mua suất. Bất kỳ ai đề nghị nhận tiền để lo cho con đỗ, lo qua khám, lo sạch lý lịch đều cần được coi là dấu hiệu lừa đảo, dù họ là người quen hay người lạ.
Khi gặp lời đề nghị như vậy, phụ huynh nên từ chối, không chuyển tiền, không đưa giấy tờ của con, ghi lại thông tin người đó và báo cơ quan công an nơi cư trú. Nếu gia đình đã lỡ đưa tiền, danh mục chọn ngành và cảnh giác của trang có bài hướng dẫn việc cần làm. Điều quan trọng nhất là nói rõ với con rằng con sẽ đỗ hay trượt bằng chính sức mình, để con yên tâm học.
Đồng hành về tinh thần: những câu nói giúp được con
Lời nói của cha mẹ trong những tháng căng thẳng có sức nặng lớn. Một vài cách nói nhỏ có thể làm khác đi không khí trong nhà:
- Thay câu con phải đỗ bằng câu bố mẹ thấy con đã cố gắng rất nhiều.
- Khi con kể một buổi làm đề kém, hỏi con thấy sai ở đâu, thay vì hỏi được mấy điểm.
- Khi con mệt, nói con nghỉ một buổi đi, thay vì cố thêm chút nữa.
- Trước ngày sơ tuyển, nói dù thế nào nhà mình cũng có hướng đi tiếp, để con biết trượt không phải là hết đường.
- Khi họ hàng hỏi han dồn dập, trả lời thay con một cách nhẹ nhàng, chẳng hạn cháu đang ôn, có kết quả cả nhà sẽ báo.
- Sau mỗi vòng, dù kết quả ra sao, ghi nhận công sức của con trước khi bàn bước tiếp theo.
Những câu này không làm con lơ là. Ngược lại, khi bớt sợ làm cha mẹ thất vọng, con thường học tập trung hơn và giữ bình tĩnh tốt hơn trong các vòng kiểm tra.
Khi kết quả không như mong muốn
Không phải thí sinh nào cũng đạt sơ tuyển hay trúng tuyển, kể cả khi đã chuẩn bị rất kỹ. Có những tiêu chuẩn sức khoẻ, thể hình không phụ thuộc vào cố gắng. Có những năm điểm chuẩn ở vùng của con cao hơn dự kiến. Khoảnh khắc nhận kết quả không như mong muốn là lúc con cần cha mẹ nhất.
Phản ứng đầu tiên của cha mẹ thường được con nhớ rất lâu. Để con nói ra cảm giác của mình trước, đừng vội phân tích nguyên nhân hay đổ lỗi cho ai. Sau vài ngày, khi cả nhà bình tĩnh, mới cùng nhau xem các phương án tiếp theo: nguyện vọng đại học dân sự đã đăng ký song song, khả năng thi lại năm sau nếu còn đủ điều kiện, hay những con đường khác để phục vụ trong lực lượng vũ trang về sau.
Gia đình nào đã chuẩn bị phương án dự phòng từ trước sẽ thấy giai đoạn này nhẹ nhàng hơn nhiều. Vì vậy, ngay từ đầu hành trình, đồng hành cùng con cũng có nghĩa là cùng con lên kế hoạch cho cả trường hợp không đỗ.
Câu hỏi thường gặp
Cha mẹ không rành thủ tục tuyển sinh thì đồng hành thế nào?
Không cần rành từ đầu. Cha mẹ có thể cùng con đọc thông báo tuyển sinh năm hiện hành, ghi lại các mốc, và hỏi cán bộ tại cơ quan quân sự hoặc công an nơi đăng ký thường trú khi chưa rõ. Hỏi giáo viên chủ nhiệm cũng là cách tốt vì trường thường có kinh nghiệm hướng dẫn học sinh.
Có nên cho con học thêm nhiều lớp để chắc đỗ không?
Học thêm nhiều chưa chắc hiệu quả hơn. Con cần thời gian tự học, sửa lỗi và tập thể lực. Trước khi thêm lớp, nên hỏi con lớp hiện tại có giúp được không, con còn thời gian nghỉ không. Một lịch học vừa sức, đều đặn thường tốt hơn lịch dày đặc.
Có người quen nói có thể lo suất vào trường thì xử lý sao?
Nên từ chối và không chuyển tiền, không đưa giấy tờ của con. Tuyển sinh vào trường quân đội, công an theo quy chế công khai, không có suất mua được. Ghi lại thông tin người đề nghị và báo cơ quan công an nơi cư trú để được hướng dẫn.
Phụ huynh làm xa nhà có thể hỗ trợ con bằng cách nào?
Gọi điện đều đặn, hỏi về bữa ăn, giấc ngủ và cảm xúc của con, không chỉ hỏi điểm. Thống nhất những việc tối thiểu như cùng kiểm hồ sơ qua ảnh chụp trước khi nộp. Có thể nhờ người thân ở gần đưa đón con trong những ngày sơ tuyển, khám sức khoẻ.
Con lo lắng mất ngủ trước sơ tuyển thì cha mẹ nên làm gì?
Trò chuyện nhẹ nhàng, nhắc con rằng dù kết quả thế nào gia đình vẫn ủng hộ. Giữ nếp sinh hoạt bình thường, không ép học thêm. Nếu mất ngủ kéo dài nhiều đêm, ảnh hưởng ăn uống, học tập, nên đưa con đi khám hoặc gặp chuyên gia tâm lý.
Có nên đi cùng con trong ngày khám sơ tuyển không?
Nếu con muốn và quy định nơi khám cho phép người nhà chờ bên ngoài, đi cùng giúp con yên tâm hơn, nhất là khi nơi khám ở xa. Trong ngày đó, cha mẹ nên giữ thái độ bình thản, không hỏi dồn sau mỗi phần khám, để con tập trung cho phần tiếp theo.